Feliks Przypkowski ››› Wszech鈍iat 43 (1074), 26 pa寮ziernika 1902

Przyrz康 najprostszy do oznaczenia czasu

1 lutego 2014, godz. 15:17
 
Pod powy窺zym tytu貫m profesor S. Glasenapp opisa w "Nowoje Wremia" nr. 9459 z dnia 19 lipca roku bie膨cego przyrz康, kt鏎ego historia jest nast瘼uj帷a. Obmy郵i go i zbudowa profesor uniwersytetu w Bonn, astronom Fryderyk Wilhelm August Argelander (1799-1875), lecz nigdzie nie opisa. Udzieli natomiast o nim wiadomo軼i dzi ju nie篡j帷emu astronomowi- obserwatorowi dostrzegalni kijowskiej D. I. Fabriciusowi, ten za w r. 1873 opisa jego budow profesorowi Glasenappowi.
Budowa przyrz康u jest bardzo prosta: tr鎩k徠 r闚noboczny ABC (fig. 1) zawieszony jest w 鈔odkowym punkcie jednego ze swych bok闚. W punkcie A znajduje si blaszka z otworkiem do przepuszczania promieni s這necznych, odbijaj帷ych si na przeciwleg造m boku BC, podzielonym na cz窷ci dowolne. Do utrzymania tr鎩k徠a stale w kierunku pionowym s逝篡 ci篹ar C.
liczba wizyt: 1769 | ocena: brak | komentarze: brak
Tadeusz Przypkowski ››› Po drodze w kosmos, Warszawa 1961

Miara czasu

13 wrze郾ia 2013, godz. 01:52
 
Zegar s這neczny z r. 1588 z ratusza w Gda雟ku, z zaznaczonymi godzinami polskimiAstrolabium arabskie z r. 1054, najstarszy instrument naukowy w PolsceZasadniczym prawem fizycznym, na jakim opiera si pomiar czasu, jest prawo powszechnego ci捫enia. Na prawie ci捫enia w jego przejawach we wszech鈍iecie opieraj si wspomniane ju najstarsze zegary 鈍iata, to znaczy zegary s這neczne. Zegar s這neczny jest ze wszystkich zegar闚 najbardziej zwi您any z wszech鈍iatem, gdy przez cie rzucany wskaz闚k – gnomonem wi捫e si on bezpo鈔ednio z tym olbrzymim zegarem, jakim jest nasz uk豉d s這neczny i ruch Ziemi wok馧 S這鎍a. Ruch ten odcina jednostki czasu zwane przez nas godzinami. Zalet zegara s這necznego jest to, i mo積a na jednej jego tarczy przedstawi w krzy簑j帷ych si podzia趾ach r騜ne sposoby liczenia godzin, jakie tu poprzednio wspominano.
liczba wizyt: 2818 | ocena: 5,00 (g這s闚: 1) | komentarze: 1
Zofia Gansiniec ››› Filomata nr 249, czerwiec 1971

Zegary podr騜ne

21 wrze郾ia 2012, godz. 16:12
 
Ryc. 1. Zegar podr騜ny, tzw. szynka Portici, znaleziona w HerkulaneumW okresie hellenistycznym, w dobie rozkwitu nauk matematycznych i astronomicznych, uczeni opracowali r騜nego rodzaju konstrukcje zegar闚 s這necznych i zegar闚 wodnych, kt鏎e w miejscach publicznych, na placach i w budowlach wskazywa造 dok豉dnie czas. "Item ex his generibus viatoria pensilia uti fierent, plures scripta reliquerunt. Ex quorum libris, si qui velit, subiectiones inrenire poterit, dummodo sciat analemmatos descriptiones". ("Wielu z nich pozostawi這 opisy, w jaki spos鏏 mo積a by z takich zegar闚 sporz康zi podr騜ne zegary do zawieszenia. Je郵i wi璚 kto chce, mo瞠 opieraj帷 si na ich pismach znale潭 wskaz闚ki, byleby tylko umia wykre郵i analemmat". Witruwiusz: O architekturze, przek豉d K. Kumanieckiego, 1956, s. 149).
liczba wizyt: 2409 | ocena: 4,00 (g這s闚: 1) | komentarze: 1
Feliks Przypkowski ››› Urania 10-12 (81-83), pa寮ziernik-grudzie 1948

Rys historyczny gnomoniki – nauki o budowie zegar闚 s這necznych

20 sierpnia 2012, godz. 18:33
 
Zegar s這neczny staro篡tnych Grek闚 zwany scaphe, w Muzeum Miejskim w Palermo. (Fot. dr T. Przypkowski)Podajemy rys historii gnomoniki pi鏎a dr F. Przypkowskiego w J璠rzejowie, wybitnego znawcy tej dziedziny astronomii, w豉軼iciela jednego z najbogatszych muze闚 zegar闚 s這necznych w Europie. (Urania – Red.)
Najs造nniejszy kamienny kr庵 鈍iata – Stonehenge na Wyspach BrytyjskichJu cz這wiek pierwotny z okresu neolitycznego, ustawiaj帷 w rz璠y nieobrobione wielkie g豉zy, kierowa je ku wschodowi i zachodowi s這鎍a w czasie przesile lub por闚na dnia z noc, a nawet ustawia je na linii po逝dniowej. By造 to tak zwane menhiry. Egipcjanie buduj帷 piramidy 軼iany ich stawiali pod逝g stron 鈍iata, a dla okre郵enia chwili po逝dnia i oznaczenia linii po逝dniowej u篡wali pionu, rzucaj帷ego cie na r闚n powierzchni, co by這 ju zacz徠kiem zegara s這necznego. S造nne egipskie obeliski, umieszczane przed 鈍i徠yniami, s pozosta這軼iami po tego rodzaju urz康zeniach dla oznaczania chwili po逝dnia. Biblia w kilku miejscach wspomina o zegarze s這necznym kr鏊a Judy Achaza (VIII wiek przed Chrystusem).
liczba wizyt: 4992 | ocena: 5,00 (g這s闚: 1) | komentarze: brak
Sara Schechner ››› Materialna kultura astronomii w 篡ciu codziennym

Zegary s這neczne, nauka i przemiany spo貫czne (cz. 3)

28 grudnia 2011, godz. 14:59
 
Ryc. 22. Kompendium astronomiczne, V.C., (Londyn), 1557. Planetarium Adlera i Muzeum Astronomii, M-363Zegary s這neczne i kultura konsumencka
Potrzeba zarz康zania wydarzeniami w 篡ciu spowodowa豉 ogromny wzrost produkcji zegar闚 s這necznych, ich znaczenia dla wszystkich warstw spo貫cznych, a tak瞠 ich precyzji. [56] Wczesnym tw鏎com potrzeba s這necznych czasomierzy wydawa豉 si tak dalece oczywista, 瞠 nie wymaga豉 瘸dnych dodatkowych komentarzy. Philippe de la Hire napisa w 1698 roku:
liczba wizyt: 3151 | ocena: 5,00 (g這s闚: 2) | komentarze: 2
Darek Oczki ››› Nasz projekt wydawniczy

Gnomonic Library – reprinty starych ksi庵 o gnomonice

5 grudnia 2011, godz. 23:24
 
Gnomonic Library to seria reprint闚 dawnych ksi庵 o gnomonicePoczynaj帷 od doby Renesansu poprzez wszystkie kolejne wieki, europejscy uczeni pisali opas貫 tomy traktuj帷e o sztuce tworzenia zegar闚 s這necznych. W swych badaniach odkrywali nowe zasady rz康z帷e gnomonik, rozwijali te ju znane, podsumowywali dotychczasow wiedz, a tak瞠 szukali rozwi您a napotykanych zwykle problem闚. Ci wygodniejsi po prostu t逝maczyli istniej帷e dzie豉 na rodzime j瞛yki, i tym samym dawali dost瘼 do wiedzy wszystkim rzemie郵nikom i pasjonatom tematu.
liczba wizyt: 2069 | ocena: 4,40 (g這s闚: 5) | komentarze: 2
Sara Schechner ››› Materialna kultura astronomii w 篡ciu codziennym

Zegary s這neczne, nauka i przemiany spo貫czne (cz. 2)

4 listopada 2011, godz. 07:45
 
Ryc. 12. Julia雟kie i gregoria雟kie tablice z epaktami na dyptychu z ko軼i s這niowej, Joseph Ducher, ok. 1642  r. Kolekcja Historycznych Instrument闚 Naukowych, Uniwersytet Harvarda, 7899.Wielkanoc
Poza wyznaczaniem p鏎 na modlitwy, Ko軼io這wi zale瘸這 jeszcze na okre郵eniu dat corocznych obchod闚 鈍i徠 Wielkiej Nocy oraz cyklu zwi您anych z tym ruchomych dni postnych. W 325 roku n.e. pierwszy sob鏎 nicejski na obchody Wielkanocy ustanowi pierwsz sobot wypadaj帷 w lub po przesileniu wiosennym (r闚nonocy). W konsekwencji wszystkie nast瘼uj帷e potem ruchome 鈍i皻a zosta造 powi您ane ze skomplikowanym cyklem zar闚no ksi篹ycowym, jak i s這necznym. Pomocy szukano w metodach okre郵ania czasu, na kt鏎e sk豉da造 si: 鈔edniowieczny computus (proces obliczania dnia Wielkanocy – przyp. t逝m.), system "z這tych liczb" 陰cz帷ych lata kalendarzowe z 19-letnim cyklem ksi篹ycowym i 28-letnim cyklem s這necznym, litery tygodniowe (A, B, C, D, E, F, i G dla kolejnych dni tygodnia – przyp. t逝m.) wraz z wiecznym kalendarzem, kt鏎e pozwala造 przewidzie kt鏎y dzie wypada w niedziel oraz epakty, czyli liczby wyznaczaj帷e faz Ksi篹yca dla pierwszego dnia roku kalendarzowego.
liczba wizyt: 8226 | ocena: 5,00 (g這s闚: 5) | komentarze: 3
Sara Schechner ››› Materialna kultura astronomii w 篡ciu codziennym

Zegary s這neczne, nauka i przemiany spo貫czne (cz. 1)

15 lipca 2011, godz. 01:26
Aktualizacja: 15 lipca 2011, godz. 11:07
Ryc. 1. M篹czyzna z astronomicznym kompendium z wbudowanym zegarem r闚nikowym. Autor: Urs Graf (1485-1528). 猈fentliche Kunstsammlung Basel, Kupferstichkabinett, 1978.91.Zegary s這neczne nale膨 do pierwszych instrument闚 astronomicznych, a najstarsze z tych, kt鏎e dotrwa造 do naszych czas闚, powsta造 1500 lat p.n.e. 奸edz帷 d逝go嗆 oraz k徠y padaj帷ych cieni, a tak瞠 wykorzystuj帷 matematyczn projekcj sfery niebieskiej, pierwsze zegary pokazywa造 up造w czasu, zmieniaj帷e si pory roku i pozorny ruch S這鎍a po niebie. Odzwierciedla造 one tym samym 鈍iadomo嗆 up造wu czasu. Stanowi造 te one narz璠zie pomagaj帷e dostosowa 篡cie do biegn帷ych godzin. Ju od wiek闚 hellenistycznych zegar闚 s這necznych u篡wano do koordynacji dzia豉 takich jak posi趾i, modlitwy i interesy. Kiedy w ko鎍owym okresie 字edniowiecza zacz窸o powstawa spo貫cze雟two komercyjne, zwi瘯szy這 si poczucie presji czasu, kt鏎e spowodowa這 wzrost produkcji zegar闚 s這necznych i ich p騧niejszy rozw鎩. Osobiste czasomierze pomaga造 ludziom pracy trzyma si za這穎nego wcze郾iej planu. Pierwszym za這瞠niem niniejszej pracy jest pokazanie, jak kultura materialna odzwierciedla豉 zmiany w do鈍iadczaniu przez cz這wieka zjawisk takich jak 鈍iadomo嗆 up造wu czasu, dostosowanie si do czasu i poczucie presji czasu.
liczba wizyt: 4455 | ocena: 4,75 (g這s闚: 4) | komentarze: 2
Christopher Daniel ››› Meridies Media – esej historyczny

Chcemy odtworzy zegar s這neczny Przypkowskiego w Greenwich

1 grudnia 2010, godz. 14:27
 
Meridies Media - zegar po逝dnikowy Przypkowskiego w Greenwich po poprawce15-go listopada 1967 roku dr Tadeusz Przypkowski (1905-1977), dyrektor Muzeum im. Przypkowskich w J璠rzejowie, z這篡 sw鎩 podpis pod w豉郾ie uko鎍zonym rysunkiem. Przedstawia on projekt Meridies Media, czyli znacznika po逝dnia – zegara s這necznego pokazuj帷ego po逝dnie s這neczne – kt鏎y mia zawisn望 na dawnym Obserwatorium Kr鏊ewskim w Greenwich (dalej: Obserwatorium) [1]. Nieco wcze郾iej dr Przypkowski otrzyma zlecenie od Narodowego Muzeum Morskiego w Greenwich (dalej: Muzeum) na wykonanie projekt闚 serii zegar闚 s這necznych, kt鏎e ozdobi mia造 軼iany jednego z budynk闚 Obserwatorium. Po przeniesieniu siedziby Obserwatorium do zamku Herstmonceux w Sussex, kompleks zabudowa w陰czono do Muzeum.
liczba wizyt: 3041 | ocena: 4,50 (g這s闚: 2) | komentarze: 6
Christopher Daniel ››› Zasady gnomoniki w kawa趾ach

Zegary s這neczne Tadeusza Przypkowskiego w Greenwich (cz. 3)

1 pa寮ziernika 2010, godz. 10:48
 
Archiwalne zdj璚ie zegara w GreenwichPod koniec lat 60. ubieg貫go stulecia w Kr鏊ewskim Obserwatorium w Greenwich zrodzi si pomys na budow serii zegar闚 s這necznych, kt鏎e mia造 ilustrowa rozmaite rodzaje linii godzinowych wyst瘼uj帷e na na軼iennych s這necznikach Anglii. W豉dze zwr鏂i造 si do dr Tadeusza Przypkowskiego z pro軸 o wykonanie stosownych wylicze i projekt闚, na podstawie kt鏎ych zegary p騧niej wykonano. Przypkowski uchodzi za 鈍iatowego formatu autorytet w temacie gnomoniki i naturalnym by這, 瞠by to w豉郾ie jemu owo zadanie zleci. Trudno dzi doj嗆 fakt闚 b璠帷ych przyczyn wykonania zegar闚 z drewna, zamiast – jak zaplanowa Przypkowski – z marmuru. Wiadomo jednak, 瞠 po kilku latach drewno uleg這 wp造wom cz瘰tej w Anglii deszczowej pogody i ostatecznie wszystkie zosta造 zdj皻e, by nigdy ju nie wr鏂i na swoje pierwotne miejsca. Przedstawiamy trzeci i ostatni cz窷 tej niezwyk貫j kolekcji.
liczba wizyt: 2588 | ocena: 4,00 (g這s闚: 2) | komentarze: brak
Christopher Daniel ››› Zasady gnomoniki w kawa趾ach

Zegary s這neczne Tadeusza Przypkowskiego w Greenwich (cz. 2)

20 lipca 2010, godz. 13:37
 
Tadeusz Przypkowski - autor serii zegar闚 s這necznych w GreenwichPod koniec lat 60. ubieg貫go stulecia w Kr鏊ewskim Obserwatorium w Greenwich zrodzi si pomys na budow serii zegar闚 s這necznych, kt鏎e mia造 ilustrowa rozmaite rodzaje linii godzinowych wyst瘼uj帷e na na軼iennych s這necznikach Anglii. W豉dze zwr鏂i造 si do dr Tadeusza Przypkowskiego z pro軸 o wykonanie stosownych wylicze i projekt闚, na podstawie kt鏎ych p騧niej zegary wykonano. Przypkowski uchodzi za 鈍iatowego formatu autorytet w temacie gnomoniki i naturalnym by這, 瞠by to w豉郾ie jemu owo zadanie zleci. Trudno dzi doj嗆 fakt闚 b璠帷ych przyczyn wykonania zegar闚 z drewna, zamiast – jak zaplanowa Przypkowski – z marmuru. Wiadomo jednak, 瞠 po kilku latach drewno uleg這 wp造wom cz瘰to w Anglii mokrej pogody i ostatecznie wszystkie opr鏂z jednego zosta造 zdj皻e by nigdy ju nie wr鏂i na swoje pierwotne miejsca. Przedstawiamy kolejn parti historycznych s這necznik闚 Greenwich, kt鏎e w tym istotnym dla dzisiejszego uk豉du 鈍iata miejscu zostawi造 nasz polski akcent.
liczba wizyt: 3350 | ocena: 4,00 (g這s闚: 2) | komentarze: brak