Warszawa, Śródmieście

Ogród Saski

woj. mazowieckie, gmina Warszawa, powiat Warszawa
Przedwojenna pocztówkaFundatorem tego kompasu (jak dawniej nazywano zegary słoneczne) stojącego w głównej osi Ogrodu Saskiego był Antoni Magier – profesor fizyki, meteorolog i obserwator życia społecznego Warszawy przełomu wieków XVIII i XIX. W roku 1863, czyli ponad dwadzieścia lat po śmierci fundatora, wykonany z marmuru zegar ustawiono na żłobionej kolumnie obok pięknej fontanny. Do dziś na jego powierzchni widnieje inskrypcja "ERECTUM EX LEGATO ANTONI MAGIER. A.D. MDCCCLXIII". Uważny obserwator odnajdzie na brzegu zegarowej tarczy niewielką i niekompletną inskrypcję S. SIKORSKI W WAR, która najprawdopodobniej jest sygnaturą wykonawcy zegara. Ostatnie słowo jest pierwszym członem nazwy miasta lub nazwiskiem.
Widok zegara z satelity (Zumi)Czasomierz zaplanowano bardzo precyzyjnie, o czym świadczy gęsta siatka linii godzinowych, dzielących wskazania nie tylko na godziny, ale także na kwadranse i okresy pięciominutowe. W centrum tarczy znajduje się półksiężyc nawiązujący do podobnego zegara, stojącego przed Pałacem na Wodzie w Łazienkach Królewskich, a wykonanego dla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Gnomon wyrastający z półksiężyca nie jest jednak oryginalny – został zrekonstruowany w 1969 roku przez Tadeusza Łopieńskiego, warszawskiego brązownika, który po wojennych zniszczeniach odtwarzał większość warszawskich pomników. Również w tarczy zegara widać kilka miejsc, w których uzupełniano ubytki marmuru.
Dzisiaj zegar otoczony niewielką barierką stanowi ciekawą atrakcję spacerowej części miasta i miejsce romantycznych spotkań mieszkańców stolicy. W niemal każdy słoneczny dzień zobaczyć tu można rodziców uczących swe pociechy odczytywania czasu ze słońca.
Niedawno udało nam się dotrzeć do książki Emila Voellnagela ("Zegary słoneczne nowoczesne", Warszawa 1917 r.), w której prowadzi on przykładowe badania dokładności wskazań zegarów słonecznych Warszawy. Na tle wszystkich wymienionych tam czasomierzy zegar Magiera wypada najlepiej. Oczywiście od tamtego czasu zegar zdejmowano z cokołu w celach renowacji, uzupełniano braki i dorabiano mu utracony gnomon, co wszystko razem wpłynęło bez wątpienia na dokładność, która dziś pozostaje już jedynie częścią historii.
Film pokazujący Ogród Saski przed wojną – jedna ze scen uwzględnia zegar słoneczny.
(Darek Oczki)
liczba wizyt: 6862 | ocena: brak | komentarze: 1
Galeria
Pocztówki i archiwalne fotografie
Komentarze z Forum
23.02.2010 01:10
Dharani
Tak wyglądał zegarek w ostatnią niedzielę – po kolana w śniegu  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
Chcesz skomentować ten zegar bądź dołączyć do trwającej dyskusji?
Wejdź na Forum i podziel się z nami swoimi przemyśleniami i wrażeniami.
Na ten temat w internecie
Kwartalnik Polonicum - Spacery po Warszawie
"W 1854 r. wzniesiono na sztucznym wzgórzu pierwszą w Warszawie wieżę ciśnień. Jest ona wzorowana na świątyni Westy w Tivoli, a zaprojektował ją znany architekt Henryk Marconi. Rok później w głównej alei parku wzniesiono fontannę (il. 2) w obszernym basenie oraz ustawiono zegar słoneczny."
Narodowy Instytut Fryderyka Chopina - Warszawa: Ogród Saski
"Przy centralnej alei ogrodu, tuż za fontanną znajduje się zegar słoneczny, ufundowany w XIX w. przez Antoniego Magiera (1762-1837) – meteorologa, fizyka i pamiętnikarza. W drugiej połowie XX w. na terenie parku pojawiły się nowe pomniki – Stefana Starzyńskiego (dłuta Ludwiki Nitschowej) i Marii Konopnickiej (dłuta Stanisława Kulona)."
Forum SkyscraperCity
"Stare zdjęcie: fontanna i zegar słoneczny na tle kolumnady"
e-przewodniki.pl
"Charakterystyczny element dekoracji Ogrodu Saskiego. Stoi w aleji głównej, tuż obok fontanny Markoniego. Pochodzi z 1863 r., jego fundatorem był Antoni Szeliga Magier. Wykonany z marmuru gnomon ma formę okrągłego blatu umieszczonego na kolumnie otoczonej ozdobnym ogrodzeniem."
Informator Twój Sąsiad
"Ogród Saski to najstarszy publiczny park Warszawy. Otwarto go w 1727 roku i już wtedy był letnim salonem miasta, miejscem eleganckim i reprezentacyjnym. Przez środek szła szeroka aleja z regularnymi rabatami kwiatowymi, ozdobiona XVIII-wiecznymi rzeźbami z piaskowca, przedstawiającymi alegorie Pór Roku, Nauk i Sztuk. Zegar słoneczny z pierwszej połowy XIX wieku, ufundowany został przez, znanego wówczas warszawskiego fizyka i meteorologa, Antoniego Magiera. Pijalnię wód mineralnych wybudowano w roku 1847 na kształt rzymskich łaźni Dioklecjana."
Umysł.pl
"Opodal fontanny znajduje się zegar słoneczny ufundowany przez znanego meteorologa, fizyka i pedagoga Antoniego Magiera w 1863 roku. Antoni Magier na ostatnim piętrze kamienicy przy ulicy Piwnej, urządził obserwatorium meteorologiczne. Zyskał sobie opinię czarodzieja, gdyż przez 25 lat, codziennie zapisywał na zewnętrznej ścianie kamienicy aktualną temperaturę."
Moje Miasto Warszawa
"Z planu udało się zrealizować tylko 1,5 km w środkowej części Osi. Plac Saski zabudowano pałacem królewskim i pałacem Brűhla ( do dziś pozostała tylko kolumnada, w której znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza), rozbudowano park z aleją reprezentacyjną, którego najbardziej znane dziś elementy to : fontanna, 25 piaskowcowych posągów, zegar słoneczny i wodozbiór, będący kopią świątyni Westy w Tivoli."
WIKIPEDIA: Ogród Saski w Warszawie
"Zegar słoneczny (A. Magier, 1863)"
ewarszawa.com
"Fontanna została uruchomiona w 1855 roku. Zaprojektował ją Henryk Marconi. Obok fontanny jest zegar słoneczny z 1863 roku, z którego w pogodny dzień można odczytać godzinę."
warszawa.com: Parki i ogrody
"Po wojnie park został – choć na mniejszej już powierzchni – odtworzony, ustawiono odrestaurowane rzeźby alegoryczne i zegar słoneczny, odbudowano też wodozbiór oraz empirową fontannę projektu Marconiego. Swojego dawnego uroku i przepychu park ten jednak już nie odzyskał. Na wschodnim jego brzegu, z pozostałości Pałacu Saskiego utworzono Grób Nieznanego Żołnierza, przy którym stoi warta honorowa, i przy którym kwiaty mają zwyczaj składać odwiedzające stolicę głowy państw."
wolnasobota.pl: Ogród Saski
"Obok fontanny znajduje się zegar słoneczny z 1863 roku, z którego w pogodny dzień można odczytać godzinę."
Małe Ojczyzny
"Zegar słoneczny horyzontalny ustawiony w Ogrodzie Saskim przy fontannie z tyłu Grobu Nieznanego Żołnierza. Zegar z 1863 roku. (J.S.)"
Wspomnienia Tadeusza Pniewskiego
"Kwiatów było w parku mnóstwo, najwięcej w pobliżu "domku szwajcarskiego" i ślicznej oranżerii, którą niestety rozebrano już po II wojnie. Była tu również cieplarnia do hodowli kwiatowych rozsad, a przed nią urocza pergola, cała pokryta różami. Pod wspaniałymi okazami tui i cyprysów ustawiano latem urocze porcelanowe posążki rodem z baśni: zalęknioną sarenkę, zajączka stojącego słupka, czerwonego muchomora lub czekoladowego borowika, pod którym kryły się krasnoludki. Między oranżerią a "domkiem szwajcarskim" obok zegara słonecznego – królował unikatowy okaz dębu krótkoszypułkowego, który swoje niebywale rozłożyste konary opierał na trawniku, jakby obejmując go we władanie. Zegar i dąb szczęśliwie przetrwały do dziś. Przed kilku laty przyglądając się uważnie zegarowi, odkryłem na nim ze wzruszeniem imię mojej sympatii, w której kochałem się "aż do grobu" mając IS lat. Imię to wyryłem wówczas mozolnie scyzorykiem w marmurze. chcąc upamiętnić je "na wieki"."
Wikimapia
"Czynny, kamienny zegar słoneczny na postumencie (aktualnie wszystkie obiekty są na mapie nieco przesunięte – doc)"
Ogród Saski - Zegar Słoneczny
"Urodzony w roku 1762 Antoni Magier uważany jest za pierwszego polskiego meteorologa. Mieszkał na ulicy Piwnej. W swoim domu przy założył obserwatorium meteo­rologiczne. Dokonywał tam systematycznych, codziennych obserwacji przez 25 lat ­ od 1803 do 1828 roku. Dla mieszkańców Warszawy Magier był żywym barometrem – z jego ubioru wnioskowano, jaka będzie pogoda.
Zajmował się również fizyką, a w swoich pamiętnikach "Estetyka miasta stołecznego Warszawy" zawarł obraz życia obyczajowego, kulturalnego i literackiego stolicy. Pochowany został w w roku 1837 na Powązkach.
Antoni Magier jest fundatorem stojącego w głównej osi Ogrodu Saskiego zegara słonecznego, co zostało uwiecznione na kamiennej tarszy "ERECTUM EX LEGATO ANTONI MAGIER. A.D. MDCCCLXIII".
Zegar wyskalowano bardzo precyzyjnie, o czym świadczy siatka podziału nie tylko na godziny ale również na kwadranse i odcinki pięciominutowe. "Słonecznik", jak w przeszłości nazywano zegary słoneczne, ustawiona dwadzieścia sześć lat po śmierci fundatora, w roku 1863.
W związku z wielokrotnym zdejmowaniem tarczy najprawdopodobniej zegar nie pokazuje już godzin co do minuty, natomiast gnomon został zrekonstruowany w roku 1969 przez Tadeusza Łopieńskiego.
*Arek* "