P這ck, Stare Miasto

Rynek

woj. mazowieckie, gmina P這ck, powiat P這ck
Zegar na p這ckim Starym Rynku mo積a chyba zaliczy do mi這郾ik闚 zmian, gdy na podstawie dawnych poczt闚ek i archiwalnych zdj耩 wida, 瞠 nie tylko zmienia miejsce, ale i sw鎩 kszta速. Najpierw jednak o lokalizacji – archiwalia dowodz, 瞠 wcze郾iej sta on dok豉dnie na 鈔odku Rynku w osi Ratusza. Rynek nie by nigdy orientowany na g堯wne kierunki 鈍iata, tote zegar zawsze odstawa odrobin od og鏊nej symetrii otoczenia. Pod wp造wem zmian wymuszonych przez przebudow p造ty Rynku, zegar przeniesiono do p馧nocnego naro積ika placu.
Powojenna poczt闚ka pokazuj wcze郾iejsze ulokowanie zegara na p造cie Starego RynkuNie jest jednak do ko鎍a znana fatalna w skutkach przyczyna zmiany samego zegara. Dzi posiada on kuriozalny, haczykowaty gnomon, kt鏎ego forma mo瞠 by przejawem albo nieocenionego mistrzostwa w gnomonice, albo najwy窺zych lot闚 partactwa. W bardzo 軼i郵e okre郵onych warunkach taki podobny do sierpa gnomon jak najbardziej m鏬豚y spe軟ia swe zadanie i dos這wnie samym czubkiem wskazywa czas. Jednak jedno spojrzenie na powojenn poczt闚k (z czas闚, gdy s這necznik sta jeszcze w poprzedniej lokalizacji) wystarcza, by stwierdzi, 瞠 wcze郾iej gnomon by zupe軟ie inny. Wr璚z klasyczny.
Powojenna poczt闚ka pokazuj wcze郾iejsze ulokowanie zegara na p造cie Starego RynkuW centralnej cz窷ci tarczy, u samej nasady gnomonu widnieje wizerunek p馧ksi篹yca, kt鏎y stawia ten p這cki czasomierz na jednej p馧ce z podobnymi zegarami z warszawskich ζzienek i Ogrodu Saskiego. Stara poczt闚ka dowodzi, 瞠 i gnomon pierwotnie nawi您ywa do formy ca貫j grupy. Prawdopodobnie zegar kiedy uleg uszkodzeniu lub wandalizmowi i utraci wskaz闚k, kt鏎 p騧niej kto nieumiej皻nie dorobi i co mo瞠 nawet gorsze b喚dnie zamocowa na tarczy. Dzisiejszy gnomon nie stoi w geometrycznej p豉szczy幡ie lokalnego po逝dnika wskazywanej przez linie godzinowe. Osobn kwesti jest to, czy po przeniesieniu zegara w nowe miejsce, zadbano o wyznaczenie po逝dnika i poprawne ustawienie tarczy do niego.
R闚nie przykrym faktem jest to, 瞠 ten w豉郾ie b喚dny obecnie czasomierz wykorzystywany jest jako wzorzec przez rodzimych producent闚 ogrodowych zegar闚 s這necznych. Tego w豉郾ie typu pseudo s這necznik stan掖 nawet na jednym z nowych warszawskich osiedli.
S這necznik od zawsze otoczony by barierk uniemo磧iwiaj帷 bli窺ze do niego podej軼ie i dok豉dniejsze zbadanie tarczy. Pewne jest jednak, 瞠 wymaga on stosownych poprawek i weryfikacji ustawienia. Warto zauwa篡, 瞠 pomimo pewnego podobie雟twa do innych zabytkowych czasomierzy, ten zachowuje jednak swoist odmienno嗆 – jego tarcza jest kwadratowa w odr騜nieniu od wspomnianych wcze郾iej zegar闚, kt鏎e s okr庵貫. Do podobie雟tw natomiast nale篡 doliczy spos鏏 zapisu godziny 4.00, kt鏎 reprezentuj cztery pionowe kreski (IIII) zamiast standardowej dzi rzymskiej czw鏎ki (IV).
Kwadransowa podzia趾a godzinowa wskazuje na zamiar nadania zegarowi precyzji wi瘯szej ni spotykamy w prostych zegarach horyzontalnych. Mo瞠 by to podyktowane usytuowaniem czasomierza w newralgicznym punkcie miasta. Wida tak瞠 estetyk i staranno嗆 projektanta – linie godzinowe rozchodz si dok豉dnie od kraw璠zi ksi篹yca, co eliminuje myl帷e zag瘰zczenie linii przy nasadzie gnomonu. Co natomiast r騜ni ten zegar od jemu podobnych w Warszawie, to brak jakichkolwiek inskrypcji na tarczy. Nieobecno嗆 luki po逝dniowej sugeruje pierwotne zastosowanie bardzo w御kiego wska幡ika godzin. Sam tarcz i postument wykonano z piaskowca lub wapienia.
(Darek Oczki)
liczba wizyt: 1946 | ocena: brak | komentarze: 10
Galeria
Poczt闚ki i archiwalne fotografie
Komentarze z Forum
26.11.2012 07:59
mlose
Wstyd w這darzom P這cka, nie m闚i帷 ju o nauczycielach fizyki !
11.01.2013 11:50
mlose
Poni瞠j ci庵 dalszy interwencji  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
http://plock.gazeta.pl/plock/1,35710,13 ... d_lat.html
W tek軼ie Gazety jest kilka pomy貫k, po pierwsze na b喚dny kszta速 gnomony zwr鏂i Darek, po drugie
po逝dnik nazwano r闚nole積ikiem, po trzecie 瘸den astronom by takiego korsarskiego gnomonu raczej nie wymy郵i ...chyba 瞠 jaki mi這snik Pirat闚 z Karaib闚
Ale mo瞠 nie czepiajmy si, jesli tylko przyniesie odpowiedni skutek – czyli wymian gnomonu, to b璠zie nasz sukces.
12.01.2013 11:56
Dharani
WOW, rewelacja  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'> Maciek, wielkie gratulacje za wytrwa這嗆. Je郵i to dojdzie do skutku, w闚czas to b璠zie TW粑 sukces  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
By mo瞠 jedn rzecz musz wyja郾i. Opisuj帷 p這cki zegar nie stawia貫m na udzia w jego naprawie nikogo bardzo kompetentnego. Je郵i faktycznie by tam astronom, to istnieje niewielka szansa, 瞠 sam wierzcho貫k gnomonu m鏬 by swego rodzaju nodusem. Oczywi軼ie rodzi si pytanie po co (a mo瞠 wr璚z jakim prawem) zmienia si tak radykalnie historyczny zegar s這neczny? Oryginalnie posiada klasyczny gnomon, a to co to jakie kuriozum (cho w bardzo okre郵onych warunkach mog這 dzia豉). Wizualizacja na zdj璚iu w GW pokazuje, 瞠 wierzcho貫k le篡 niemal idealnie na stylusie, no ale nie ma pewno軼i jak dok豉dnie j (wizualizacj) wykonano.
Powiem tylko jeszcze jedno (cho nasza praktyczna gnomonika jeszcze nie jest gotowa na takie innowacje) – pionowy pr皻 (byle nie jaki bardzo gruby) poprowadzony od dowolnego punktu na stylusie do tarczy zegara te b璠zie poprawnie pokazywa czas. Na tej zasadzie mo磧iwe jest na przyk豉d wykonanie wielkiego zegara horyzontalnego, kt鏎y nie ma gnomonu. Gnomonem staje si cz這wiek, ale w odr騜nieniu od zegara analematycznego nie staje on na dacie, tylko na polu przeznaczonym dla jego wzrostu. Wtedy cie samego czubka jego g這wy b璠zie pokazywa czas.
ALE. I jest to szalenie wa積e ALE: godzina jest nie taka, jak wskazuje kierunek cienia, lecz taka, kt鏎ej linii godzinowej dotknie koniec cienia. Nieco skomplikowane, ale to dzia豉. Na podobnej zasadzie 闚 spiczasty wierzcho貫k sierpa w teorii m鏬豚y istotnie wskazywa czas. Tylko po co w ten spos鏏 niszczy oryginaln tarcz historycznego czasomierza? Owszem dawniej znano ju t sztuczk, ale jej w P這cku nie zastosowano. Dopiero jakie tajemniczy astronom. Zak豉daj帷, 瞠 faktycznie taki by zamys, a nie przypadek i dyletanctwo.
12.01.2013 02:48
mlose
My郵, 瞠 autor obecenego "haka" nie wiedzial, 瞠 gdyby sie postara jego ostrze mog這by zadzia豉 jako nodus.
A je郵i wiedzia, c騜, byloby to postmodernistyczne dziwactwo gnomoniczne zwa篡wszy na klasyczny ksztalt historycznego gnomonu, na dodatek nieprecyzyjnie wykonane.
Obecny gnomon jest do軼 siermi篹nie wykonany a i ze zdj耩 wynika 瞠 nie jest w linii godziny XII.
Ostrze "haka" rozmija sie nieco z kraw璠zi klasycznego gnomonu.
Pan Andrzej Kansy z P這ciego Towarzystwa naukowego dwukrotnie wykona pomiary tarczy i pomijaj帷 pewne deformacje
wynikaj帷e ze zdj璚ia propozycja nowego gnomonu jest wstawiona do嗆 precyzyjnie.
Przygotowa貫m dwie wersje ksztaltu – do decyzji Konserwatora Zabytk闚.
Miejmy nadziej 瞠 co z tego wyjdzie.
13.01.2013 07:05
mlose
Sprawdzilem jeszcze jedn rzecz.
Ot騜 gdyby nawet "hak" by prawidlowo zamocowany – tj.w linii po逝dnika (godziny XII) a jego ostrze (nodus) by這 w linii wyznaczonej przez kraw璠 klasycznego gnomonu,
zakres stosowalno軼i takiego instrumentu by豚y ograniczony do jedynie 9 godzin w ci庵u dnia i jedynie w ci庵u cz窷ci letniej polowy roku.
Tak瞠 to raczej ca趾owicie wyklucza by za obecnym rozwi您aniem le瘸豉 jakakolwiek wiedza na temat zegar闚 s這necznych.
14.01.2013 09:27
Dharani
Masz racj – przecie nawet go造m okiem wida, 瞠 ten "nodus" jest za wysoko do tak ma貫j tarczy. Zatem ostatecznie ta alternatywna teoria pada na twarz. W takim razie wniosek ko鎍owy jest prosty – jednak totalne dyletanctwo.
19.01.2013 12:21
mlose
Wrzucam jeszcze dwie propozycje rekonstrukcji gnomonu.
Pierwsza zli穎na do oryginalu widocznego na starych poczt闚kach,
druga taka klasyczna, typowa dla II polowy XVIIIw.
[url=http://www.freeimagehosting.net/xjlj1:2j3705xo][/url:2j3705xo]
19.01.2013 02:02
przemek
Przyk豉d zegara z gnomonem o podobnym haczykowatym kszta販ie znajduje si w Muzeum xx. Czartoryskich w Krakowie: http://muzeum.czartoryskich.pl/pl/node/11794
Jest to zegar r闚nikowy i wydaje mi si, 瞠 tak jak pisze Darek, to sam koniuszek tego haka pe軟i funkcj wskazuj帷 (widoczna jest skala do ustawiania gnomonu na w豉軼iwej wysoko軼i). Zgadzam si, 瞠 przypisywanie analogicznego sposobu odczytu czasu dla zegara w P這cku nie ma sensu. Przemawiaj za tym dwa fakty: brak tradycji takiego sposobu wskazywania czasu w zegarach horyzontalnych (i niby sk康 przeci皻ny obserwator mia豚y wiedzie, kt鏎y punkt cienia na tarczy jest wa積y), niew豉軼iwa (przypadkowa) wysoko嗆 tego hipotetycznego nodusa.
Pozdrawiam!
20.01.2013 09:20
mlose
Jak piszesz, jest to typ zegara r闚nikowego kt鏎y anglosasi zw "crescent dial".
Przesuwny, na datowanej podzia販e, gnomon ustawia si w ten spos鏏 by jego ostrze rzuca這 cie na ci庵陰 lini na obr璚zach godzinnych.
W polszczy幡ie chyba brak nazewnictwa dla tego typu zegara, proponuj zatem:
r闚nikowy podw鎩ny sierpowy
21.01.2013 03:40
Dharani
Co do nazewnictwa to nie mam przekonania  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'> ale trzeba przyzna, 瞠 to do嗆 niecodzienne ustawienie tarcz w r闚nikowym. I ten ksi篹ycowaty gnomon. Kuriozum, cho zapewne to po prostu kolejny przyk豉d pomys這wo軼i dawnych spec闚 od gnomoniki  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
Chcesz skomentowa ten zegar b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.
Na ten temat w internecie
P這cki zegar s這neczny ma z造 gnomon, od lat
"Gnomon to nazwa wskaz闚ki zegara s這necznego. Takiego jak ten na Starym Rynku w P這cku. Dopiero wroc豉wianin odkry, 瞠 nasz gnomon jest zakrzywiony i nie pokazuje czasu poprawnie. Wszcz掖 wi璚 kampani, by przywr鏂i wskaz闚ce w豉軼iwy kszta速.
Maciej Lose, architekt z Wroc豉wia, napisa o p這ckim zegarze w mailu do naszej redakcji: "To pi瘯ny i cenny obiekt, ma nietypow tarcz. Jednak zamontowany na nim gnomon w kszta販ie sierpa powoduje, 瞠 nie wskazuje on poprawnie czasu s這necznego. Musia go kiedy wymieni zupe軟y dyletant".
Zegar s這neczny wskazuje p這cczanom czas od 1793 roku, ale na Starym Rynku stoi najpewniej od 1877 r., gdy plac przesta by targowiskiem i sta si skwerem miejskim. Przez lata usytuowany by naprzeciwko ratusza, mniej wi璚ej tam, gdzie teraz stoi scena letnia. Po remoncie Starego Rynku w latach 1997-1998 zosta przeniesiony na dzisiejsze miejsce – pomi璠zy ratuszem a fontann.
Na starych zdj璚iach, robionych do lat 80. ub. wieku, na tarczy zegara stercza豉 wskaz闚ka o prostej kraw璠zi. Poprawna. Ale ju w dokumentacji konserwatorskiej z 1983 r. wida, 瞠 gnomonu w og鏊e nie ma. Dlaczego? By mo瞠 by豉 to sprawka wandali.
W ka盥ym razie wykonano wtedy now, mosi篹n wskaz闚k i umiejscowiono zgodnie z wyliczeniami astronoma. Prawdopodobnie w豉郾ie t sierpowat, kt鏎a teraz wzbudzi豉 w徠pliwo軼i architekta z Wroc豉wia.
Tak wi璚 przydatno嗆 u篡tkowa p這ckiego zegara s這necznego jest aktualnie 瘸dna. Przy okazji dowiadujemy si, 瞠 nawet poprawnie funkcjonuj帷y nigdy nie b璠zie wskazywa takiej samej godziny jak nasze zegarki. – Bo zegary s這neczne wskazuj czas s這neczny – wyja郾ia Maciej Lose. – P這ck le篡 na 19 r闚nole積iku, a zegarek na pana r瘯u wskazuje czas mierzony wedle 15 po逝dnika, a w czasie letnim – od 30 po逝dnika. Czas s這neczny w P這cku i podawany przez nar璚zny zegarek nie maj prawa si ze sob zgadza.
Lose napisa do Urz璠u Miasta list z pro軸 o przywr鏂enie w豉軼iwego gnomonu. Odpowied dosta od wydzia逝 kszta速owania 鈔odowiska i uzna, 瞠 jest ona "do嗆 absurdalna". Urz璠nicy napisali m.in., 瞠 potrzebne s dodatkowe opinie w tej sprawie i 瞠 zegar nie jest wpisany do rejestru zabytk闚.
Niezra穎ny wroc豉wianin uderzy wi璚 do Towarzystwa Naukowego P這ckiego. Tam najpierw si zdziwili, troch nie dowierzali, ale ostatecznie – po badaniach naukowc闚 – zapad豉 decyzja, 瞠 gnomon nale篡 wymieni. – Ustalili鄉y, 瞠 pan Maciej stworzy projekt wskaz闚ki, podali鄉y mu niezb璠ne wymiary. Jego koncepcj b璠ziemy chcieli zrealizowa z pomoc Urz璠u Miasta – powiedzia nam Andrzej Kansy, dyrektor biura zarz康u TNP.
Projekt jest ju gotowy. Lose zaproponowa gnomon z sze軼iomilimetrowej blachy. Kraw璠 rzucaj帷a cie ma mie ok. 1 mm szeroko軼i. Apeluje, aby wykona j profesjonalny warsztat dysponuj帷y mo磧iwo軼i laserowego ci璚ia metalu. Dodaje, 瞠 niew豉軼iwe wskazywanie czasu mo瞠 dodatkowo wynika ze z貫go ustawienia zegara podczas ostatniej "przeprowadzki", dlatego postuluje, aby rzetelnie zadbano o ustawienie tarczy zegara w zgodzie z lokalnym po逝dnikiem.
- Je瞠li uda si wymieni gnomon, a zegar zacznie ponownie wskazywa czas s這neczny, b璠zie doskona陰 plenerow pomoc naukow dla nauczycieli chc帷ych zainteresowa swoich uczni闚 geografi i astronomi – twierdz zgodnie Lose i Kansy.
Jest jeszcze jedna sprawa – czemu stary s這neczny zegar nie jest wpisany do rejestru zabytk闚? W TNP te s tym zdumieni. Ale Ewa Jaszczak zapewnia, 瞠 taki wpis nie jest potrzebny: – Zegar stoi przecie na terenie obj皻ym nadzorem konserwatorskim – t逝maczy.
Krzysztof Blinkiewicz
10.01.2013 , aktualizacja: 10.01.2013 19:38"
O zegarze s這necznym s堯w kilka
"Zegar s這neczny (gnomon) to najstarszy zegar, znany od staro篡tno軼i. Zegar wskazuje kierunek z jakiego 鈍ieci s這鎍e, i jest wyskalowany w godzinach. Wyj徠kiem s zegary przeno郾e (kieszonkowe) mierz帷e wysoko嗆 s這鎍a nad horyzontem. Wskaz闚ka stacjonarnego zegara s這necznego jest wymierzona w Gwiazd Polarn (a 軼i郵ej w biegun p馧nocny nieba), dlatego pod r騜nymi szeroko軼iami geograficznymi tworzy r騜ny k徠 w stosunku do poziomu. Dzi瘯i temu zegar wskazuje dok豉dny czas niezale積ie od pory roku. Odleg這軼i k徠owe pomi璠zy godzinami na tarczy zegara nie s jednakowe, aczkolwiek godzina 12 skierowana jest na p馧noc, a godziny 6 i 18 odpowiednio na zach鏚 i wsch鏚. Po這瞠nie godzin po鈔ednich wyznacza si odmierzaj帷 k徠y przyjmuj帷 jako o wskaz闚k, a nie jak w tradycyjnym zegarze o pionow (st康 drobne r騜nice).
Zegar s這neczny wskazuje czas s這neczny, ale jest mo磧iwe odpowiednie wyskalowanie tarczy tak, by wskazywa czas urz璠owy.
Pierwsz metod wyznaczania pory dnia by這 wykorzystanie obserwacja cienia r騜nych przedmiot闚. Z d逝go軼i i kierunku padania cienia okre郵ano por dnia. Grecy okre郵ali godzin na podstawie d逝go軼i w豉snego cienia.
Pierwsze zegary to s逝py tzw. gnomony zosta造 postawione na p豉skim terenie ok. 3 tys. lat p.n.e.
Du篡 wk豉d w konstrukcj zegar闚 s這necznych mieli Arabowie. Wymieni tu nale篡 Muhammada ibn Mūsā al-Khwārizmī, matematyka, autora ksi捫ki Hisab al-gabr w-al-Mukabala st康 pochodzi s這wo algebra, Muhammad ibn Gabir al-Battani stworzy tablic, w kt鏎ych obliczy pozycj s這鎍a, co 15 minut. Minutow rozdzielczo嗆 tablicy cieni uzyska Ibn Junus.
Precyzyjne okre郵enie czasu by這 potrzebne duchownym, kt鏎ych dzie wype軟iony by modlitwami o 軼i郵e okre郵onych porach. Zwykli ludzie nie potrzebowali godzin, w wi瘯szo軼i wypadk闚 lud pracowa od 鈍itu do zmierzchu i podzia dnia na wsch鏚 s這鎍a, po逝dnie i zach鏚 w zupe軟o軼i im wystarcza.
Podstaw pomiaru czasu stanowi造 godziny kanoniczne (horae canonicae). W II i III stuleciu obowi您ywa造 tylko trzy, z czasem jednak ten podzia zosta rozszerzony. Na podstawie opisu Eduarda Schneidera w Les heures b幯嶮ictines mo瞠my wyr騜ni:
matutina – lauda – przed wschodem s這鎍a, ko鎍zy豉 si gdy zaczyna這 dnie
hora prima – pryma – tu przed zorz porann
hora tertia – tercja – w 鈔odku przedpo逝dnia
hora sexta – seksta – w po逝dnie
hora nona – nona – w 鈔odku popo逝dnia
vespera – nieszpory – przed zachodem s這鎍a
completorium – kompleta – po zachodzie s這鎍a
P這cki Zegar s這neczny horyzontalny jest umiejscowiony na Starym Rynku datowany na rok 1793.
Opracowa: Krzysztof Wi郾iewski"
P這cki zegar s這neczny ma z造 gnomon, od lat
"Gnomon to nazwa wskaz闚ki zegara s這necznego. Takiego jak ten na Starym Rynku w P這cku. Dopiero wroc豉wianin odkry, 瞠 nasz gnomon jest zakrzywiony i nie pokazuje czasu poprawnie. Wszcz掖 wi璚 kampani, by przywr鏂i wskaz闚ce w豉軼iwy kszta速.
Zegar s這neczny wskazuje p這cczanom czas od 1793 roku, ale na Starym Rynku stoi najpewniej od 1877 r., gdy plac przesta by targowiskiem i sta si skwerem miejskim. Przez lata usytuowany by naprzeciwko ratusza, mniej wi璚ej tam, gdzie teraz stoi scena letnia. Po remoncie Starego Rynku w latach 1997-1998 zosta przeniesiony na dzisiejsze miejsce – pomi璠zy ratuszem a fontann."