Przasnysz

Kościół klasztorny

woj. mazowieckie, gmina Przasnysz, powiat przasnyski
Południowa elewacja kruchty z zegarem słonecznym jest zwieńczona szczytem, który przekształcono w 1923 r. i jako, że brak innych danych, to tę właśnie datę przyjmujemy za moment powstania zegara. Kwadratową tarczę zegara wpisano w koło o kilku koncentrycznych okręgach. Pierścień najbliższy brzegowi tarczy zawiera linie pełnych godzin i ich numeryczne oznaczania, zaś drugi kwadranse. Trzeci pierścień od brzegu, czyli najbliższy środka tarczy mieści linie półgodzin. Jest jednak od tej generalnej zasady pewne odstępstwo – między godziną X a XII kwadranse zamieniono z półgodzinami. Wygląda to trochę tak, jakby w tym okresie miało dziać się coś szczególnego, wyjątkowego. Skoro jednak dotyczy to całego roku, to zastanawiać się można o jakie wyjątkowe zdarzenie w ciągu dnia chodzi. Może to być po prostu błąd konserwatora, a tych niestety tu nie brakuje. Między godziną XII a I brak zaznaczonych kwadransów, między III a IV brak jednej linii kwadransowej, wszystkie linie kwadransowe mają nieproporcjonalne odstępy od linii sąsiednich lub dziwne kąty nachylenia.
Wszystko to zebrane razem bardziej sugeruje niedbałą i nieumiejętną renowację niż jakiś ukryty zamysł. Można chyba zatem przyjąć, że pierwowzór wykonano na podstawie dogłębnej gnomonicznej wiedzy, jednak dalsze lata powolnego niszczenia i odnawiania wprowadziły szereg błędów i niedokładności. Także fakt połączenia linii godzin VI i V na wspólnej, równoległej do poziomu linii wskazuje na to, że renowacji dokonano na podstawie mało precyzyjnych zdjęć. Wszystkie linie i oznaczenia godzin ręcznie malowano pędzlem, co wprowadziło szereg dalszych niedokładności, a w rezultacie zegar wygląda dziś jak prymitywne dzieło dziecka.
Środek tarczy znajduje się nieco ponad środkiem koła, a z niego wyrasta ze ściany metalowy gnomon z jedną podpórką, od którego nasady rozchodzą się zakończone grotami strzałki wyznaczające pełne godziny. Sam gnomon prawdopodobnie dorobiony został w czasie ostatnich prac renowacyjnych. Dziwi nieco fakt, że nie ma tu żadnej sentencji – lokalizacja zegara na ścianie kościoła wręcz wymaga religijnych napomnień, czy budzącego refleksję motto. Możliwe, że zegar wykonał któryś z żyjących w klasztorze mnichów – takie pustelnie często kryły w swych murach uczonych biegłych w rozmaitych działach wiedzy i sztukach, a także bogate biblioteki zasobne w księgi o rozmaitej treści.
Ściana kruchty posiada lekka deklinację wschodnią (dosłownie kilkustopniową), co sprawia, że wykres zegara nie może być symetryczny. Ponadto godziny VI rano i V wieczorem nie powinny znajdować się na wspólnej poziomej linii – jest to to ewidentny błąd w sztuce gnomonicznej.
(Darek Oczki)
liczba wizyt: 817 | ocena: brak | komentarze: brak
Galeria
Pocztówki i archiwalne fotografie
Chcesz skomentować ten zegar bądź dołączyć do trwającej dyskusji?
Wejdź na Forum i podziel się z nami swoimi przemyśleniami i wrażeniami.