Christopher Daniel ››› Tw鏎cy zegar闚 s這necznych

Przeciwne bieguny – wspomnienia o T. Przypkowskim (cz. 1)

3 stycznia 2010, godz. 01:01
 
W 1969 roku na po逝dniowej 軼ianie budynku 闚czesnego Kr鏊ewskiego Obserwatorium, b璠帷ego integraln cz窷ci Narodowego Muzeum Morskiego w Greenwich zamontowany zosta pierwszy z serii o鄉iu pionowych zegar闚 s這necznych, kt鏎ym towarzyszy mia豉 tablica z r闚naniem czasu. Pozosta貫 zegary planowano umie軼i na 軼ianach budynku Flamstead skierowanych na po逝dnie i wsch鏚.
Wska幡ik po逝dnia – zegar s這neczny zaprojektowany przez Tadeusza Przypkowskiego dla obserwatorium w GreenwichPierwszy zegar, okre郵any Meridies Media (wska幡ik po逝dnia czasu urz璠owego), wykre郵ono wraz z przypominaj帷 鏀emk analemm, kt鏎a w ci庵u ca貫go roku 郵edzi poprawk r闚nania czasu. Zosta on zaprojektowany w 1967 roku przez dr Tadeusza Przypkowskiego, najlepszego polskiego eksperta w dziedzinie gnomoniki, kt鏎y jednocze郾ie by najwi瘯szym autorytetem od zegar闚 s這necznych na ca造m 鈍iecie. Zgodnie z jego projektem wszystkie zegary s這neczne dla Kr鏊ewskiego Obserwatorium mia造 by wykonane z zielonego kamienia (s康z, 瞠 chodzi這 mu o marmur), a linie deklinacyjne i cyfry mia造 by bogato rze嬌ione i z這cone.
Niestety Narodowego Muzeum Morskiego b康 te Ministerstwa Budownictwa i Rob鏒 Publicznych (kt鏎e bezpo鈔ednio wykonywa這 owe zegary), nie by這 sta na tak luksusowe materia造 i ostatecznie zdecydowano si na zrobienie ich z drewna. To samo dotyczy這 wska幡ika po逝dnia autorstwa Przypkowskiego, kt鏎y mia jednocze郾ie pokazywa przybli穎n dat, co jak si okaza這 by這 szcz窷liwym zbiegiem okoliczno軼i, gdy w zegarze wykry貫m b陰d.
Oryginalny zegar zosta uko鎍zony i zawieszony w czerwcu 1968 roku i zgodnie z moim sprawozdaniem dla szefa Wydzia逝 Nawigacji i Astronomii w Narodowym Muzeum Morskim, pana Davida W. Watersa, wygl康a "bardzo zadowalaj帷o". Zorganizowano spotkanie, na kt鏎ym wszyscy zainteresowani mogli podziwia now ozdob tego zabytkowego budynku. Jednak瞠 w latach 60. pionowy wska幡ik po逝dnia by w Wielkiej Brytanii wielk rzadko軼i, a wr璚z instrumentem unikatowym, przez co nie by這 sposobu por闚nania go z podobnymi zegarami s這necznymi. Wszyscy przygl康ali si tarczy z mieszank zainteresowania i zak這potania. My郵, 瞠 to Derek Howse, zast瘼ca szefa wydzia逝, jako pierwszy zapyta, czy zegar wykre郵ono prawid這wo, jednak nikt nie potrafi odpowiedzie.
Rozwi您anie problemu okaza這 si bardzo proste i s逝瘺owe w swoim charakterze: jako najni窺zy rang cz這nek wydzia逝 otrzyma貫m polecenie napisania do dr Przypkowskiego z pro軸 o wyja郾ienie zasady dzia豉nia tego zegara s這necznego! Zanim napisa貫m list do tak wybitnego autorytetu, postanowi貫m odrobi swoj "prac domow" i na tyle, na ile potrafi貫m, wykona貫m rysunek przedstawiaj帷y cztery osobne analemmy. Pokazywa on po這瞠nie s這鎍a o 12 w po逝dnie w odniesieniu do po逝dnika (meridian), co zaznacza貫m przez okres kilku kolejnych miesi璚y.
Autor wspomnie o Tadeuszu Przypkowskim, Christopher Daniel z Wielkiej BrytaniiPierwszy szkic pokazywa miesi璚zn pozycj s這鎍a o 12 w po逝dnie, widzian przez obserwatora patrz帷ego w kierunku s這鎍a. Drugi rysunek (by mo瞠 niepotrzebnie) ilustrowa punkt s這neczny na wyimaginowanej 軼ianie, ogl康anej przez obserwatora zwr鏂onego na p馧noc. Wreszcie trzeci rysunek pokazywa obraz s這鎍a rzucony na po逝dniow 軼ian przy pomocy nodusa w gnomonie i r闚nie obserwowany przez osob patrz帷 w kierunku p馧nocnym. (To by豉 poprawna ilustracja rzutu gnomonicznego dla takiego zegara.) Czwarty i ostatni rysunek pokazywa wykres zegara dr Przypkowskiego, kt鏎y ostatecznie okaza si b喚dny.
Wreszcie pod koniec sierpnia lub na pocz徠ku wrze郾ia wys豉貫m list do dr Przypkowskiego, za陰czaj帷 kopi mojego rysunku. Odpowied z dnia 31 pa寮ziernika 1968 dotar豉 do mnie na pocz徠ku listopada. Napisana by豉 na papierze firmowym z r璚znie wyt這czonym 豉ci雟kim nag堯wkiem * MUSAEUM PUBLICUM * A * NOMINE * FAMIUAE * PRZYPKOWSKI * VOCATUM * JEDRZEJOW * POLONIA *, za ko鎍zy j z這ty podpis Przypkowskiego. W li軼ie napisa bardzo zdawkowo, 瞠 wyja郾ienie, kt鏎ego szukam jest "w ka盥ym podr璚zniku kosmologii". Odnosz帷 si do moich czterech szkic闚, powiedzia, 瞠 m鎩 pierwszy rysunek odwr鏂i "lemniscate (czyli analemm) w kierunku s這鎍a", podczas gdy w zegarze s這necznym "lemniscate jest gnomonicznym rzutem identycznym do tego z twojego czwartego rysunku". P騧niej by ca造 akapit wyja郾iaj帷y zasady r闚nania czasu i jego projekcji gnomonicznej. Zako鎍zy s這wami "s康z, 瞠 to wystarczaj帷e wyja郾ienie!"
Ilustracja z ksi捫ki Gnomonique Practique autorstwa Bedosa de CellesMoja pewno嗆 siebie zosta豉 tymi uwagami nieco nadwer篹ona, ale natychmiast wr鏂i豉, gdy tylko odkry貫m rysunek wska幡ika po逝dnia w XVIII-wiecznej, francuskiej ksi璠ze o zegarach s這necznych GNOMONIQUE PRATIQUE (1760), autorstwa Dom Fr. Bedos de Celles. Do czasu napisania odpowiedzi w dniu 27 listopada 1968 zebra貫m wystarczaj帷o du穎 materia堯w pogl康owych dowodz帷ych, 瞠 m鎩 trzeci szkic poprawnie ilustruje rzeczywisty rzut gnomoniczny, jednak瞠 bardzo ostro積ie i z szacunkiem poprosi貫m dr Przypkowskiego, by wyja郾i mi "gdzie le篡 b陰d". W odpowiedzi napisa to, czego spodziewa si mo積a tylko od prawdziwego mistrza w danej dziedzinie: przyzna si do b喚du! Tego rodzaju zegar闚 s這necznych nie kre郵i od 1929 roku i najwidoczniej pierwszy zegar dla Greenwich wykona w po酥iechu: "popadaj帷 w rutyn w dowolnej profesji, 豉two zapomina si o szczeg馧ach". Jego wykres by jak najbardziej poprawny, je郵i chodzi o symetri, jednak konieczne by這 lustrzane odbicie oznacze.
Przypkowski bardzo przeprasza i got闚 by pokry szkody o ile by這 to jeszcze mo磧iwe. Tak czy inaczej przys豉 mi oficjalne zaproszenie do odwiedzenia jego muzeum w Polsce, czego koszty zobowi您a si ca趾owicie pokry! W ten oto spos鏏 odwiedzi貫m Polsk, podr騜uj帷 przez Pary i Prag, by spotka jednego z tych ludzi, kt鏎zy niew徠pliwie zwi瘯szyli moje zainteresowanie zegarami s這necznymi i wp造n瘭i na karier na polu gnomoniki. W tamtych czasach byli鄉y, 瞠 tak powiem, na "przeciwnych biegunach". Nie wiedzia貫m wtedy, 瞠 25 lat p騧niej sam b璠 mia na koncie dwa pionowe wska幡iki po逝dnia.
Ksi捫ka Sundials Christophera Daniela o zegarach s這necznychDr Przypkowski nie tylko by najwi瘯szym autorytetem na 鈍iecie w dziedzinie budowy zegar闚 s這necznych, ale tak瞠 mistrzem w projektowaniu ich wygl康u, podczas gdy ja by貫m pocz徠kuj帷ym i ledwo – je郵i w og鏊e – uszczkn掖em tematu pos逝guj帷 si wy陰cznie schematem kre郵enia zegar闚 na 軼ianach po逝dniowych za pomoc standardowych skal. Od tamtego czasu ci庵le pami皻am s這wa dr Tadeusza Przypkowskiego, 瞠 rutyna przy budowie zegar闚 s這necznych mo瞠 by zwodnicza, gdy "豉two zapomina si o szczeg馧ach", a tak瞠 – co us造sza貫m ju p騧niej bezpo鈔ednio z jego ust – "nawet mistrz pope軟ia b喚dy". Musz przyzna, 瞠 jest to prawda, z kt鏎 trudno si pogodzi!
CLOCKS, Vol. 25/8, wrzesie 2002 r., The Sundial Page, www.clocksmagazine.com
© Christopher Daniel, UK, chris.daniel@btinternet.com
© 2010 by GNOMONIKA.pl
Autor: Christopher Daniel | T逝maczenie: Darek Oczki
liczba wizyt: 2650 | ocena: 4,50 (g這s闚: 2) | komentarze: 2
Seria: Zegary Tadeusza Przypkowskiego w Greenwich
Komentarze z Forum
25.01.2010 11:37
Ivi73
Vi veri universum vivus vici...wed逝g mnie najlepszy przyk豉d zg喚biania tajemnic zegar闚 s這necznych !
26.01.2010 10:56
Dharani
疾bym p騧niej nie zapomnia znaczenia tego zwrotu zapisz tu tego t逝maczenie  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
Vi veri universum vivus vici
Si陰 prawdy, Ja, cz這wiek 篡j帷y, podbi貫m Wszech鈍iat
(Aleister Crowley)
Dla mnie najwi瘯szym dowodem nieomylno軼i mistrza jest jego przyznanie si do b喚du  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.