Christopher Daniel ››› Tw鏎cy zegar闚 s這necznych

Polskie dziedzictwo – wspomnienia o T. Przypkowskim (cz. 2)

24 stycznia 2010, godz. 01:49
 
W 1978 roku dyrekcja Narodowego Muzeum Morskiego w Wielkiej Brytanii wyda豉 bardzo popularn w tamtym czasie seri ksi捫ek pod wsp鏊nym has貫m "Monografie i raporty morskie". Jestem autorem tomu 27-go owej serii, kt鏎y zatytu這wa貫m "Sundials on Walls" ("圭ienne zegary s這neczne"). W szczeg馧ach omawiam tam osiem zegar闚 s這necznych oraz tablic z r闚naniem czasu, kt鏎e w 1967 roku dr Tadeusz Przypkowski zaprojektowa dla 闚czesnego Kr鏊ewskiego Obserwatorium w Greenwich.
Tadeusz Przypkowski przed zegarem swojej konstrukcji. Wskazywany czas to 15.15, oko這 25 pa寮ziernika (1969)Pierwszy z tych zegar闚, wska幡ik po逝dnia nazwany Meridies Media, zosta omy趾owo wykre郵ony ty貫m do przodu. Odkrycie tego b喚du sprawi這, 瞠 jesieni 1969 roku otrzyma貫m od dr Przypkowskiego – niekwestionowanego mistrza gnomoniki tamtego okresu – zaproszenie do odwiedzenia w Polsce jego muzeum ("Zegary s這neczne", Clocks Magazine, wrzesie 2002).
M鎩 szef zgodzi si na przyj璚ie zaproszenia, wi璚 wyruszy貫m do Polski przez Pary, Prag i Brno, gdy zapraszano mnie do odwiedzenia tak瞠 tych miejsc. W Pary簑 zatrzyma貫m si u arystokraty zarz康zaj帷ego Kr鏊ewsk Bibliotek w Teheranie, kt鏎ego interesowa造 zegary s這neczne i astrolabia. W Pradze go軼i貫m u rodziny dr Zdenka Horskego, uznanego historyka astronomii, a wcze郾iej ministra edukacji w rz康zie Aleksandra Dubjeca. Odwiedzi貫m Narodowe Muzeum Techniki, gdzie 篡czliwie przywita豉 mnie pani dyrektor Otilia Skopova, kt鏎y pokaza豉 mi swoj pi瘯n kolekcj instrument闚 naukowych i gnomonicznych. Zabra豉 mnie tak瞠 na wieczorny koncert pi瘯nej czeskiej muzyki symfonicznej, skomponowanej mi璠zy innymi przez Dvoraka.
Dwa z siedmiu nieistniej帷ych ju zegar闚 s這necznych konstrukcji Tadeusza Przypkowskiego, zaprojektowanych dla GreenwichZ Pragi poci庵iem ci庵ni皻ym przez wielk parow lokomotyw pojecha貫m do Brna, gdzie wraz z Dr Ob鑴k odwiedzili鄉y okoliczne kolekcje zegar闚 s這necznych. Chcia, 瞠bym zosta d逝瞠j, gdy nie zd捫yli鄉y zobaczy wszystkiego, jednak musia貫m szybko wraca do Pragi, by zd捫y na samolot do Krakowa. Tam spotka貫m dr Tadeusza Przypkowskiego i wraz z nim zwiedza貫m to pi瘯ne miasto, jego przepi瘯ny zamek, obserwatorium astronomiczne oraz inne obiekty, na kt鏎ych ogl康ali鄉y s這neczne zegary. Wiele z nich zaprojektowa i wykre郵i sam Przypkowski. Wi瘯sz cz窷 wizyty w Polsce sp璠zi貫m w domu doktora Przypkowskiego w J璠rzejowie, mie軼ie po這穎nym oko這 70 km na p馧nocny wsch鏚 od Krakowa. Jego mieszkanie jest integraln cz窷ci Muzeum im. Przypkowskich, zawieraj帷ego historyczn kolekcj instrument闚 gnomonicznych rodu Przypkowskich.
Kolekcja Przypkowskich na dawnej poczt闚ceDr Tadeusz Przypkowski pochodzi z arystokratycznego rodu wybitnych filozof闚 naturalnych i uczonych szczeg鏊nie zainteresowanych astronomi. Ich drzewo genealogiczne si璕a bezpo鈔ednio do Macieja Przypkowskiego, kt鏎y w 1443 roku wst徙i na Uniwersytet Krakowski. Jeden z jego potomk闚, Jan J霩ef Przypkowski (1707-1758), kt鏎y w 1738 roku zosta profesorem astronomii na tej samej uczelni, rozpocz掖 tworzenie aktualnej biblioteki naukowej oraz kolekcji zegar闚 s這necznych. W 1868 roku dziadek Tadeusza, Piotr Andrzej Przypkowski, sprowadzi owe zbiory do posiad這軼i Przypkowskich w J璠rzejowie.
Feliks Przypkowski (1872-1951), ojciec Tadeusza, by niew徠pliwie wielkim kolekcjonerem. Od 1895 r. poszerza zbiory biblioteczne i podr騜owa skupuj帷 wszelkiego rodzaju instrumenty gnomoniczne. Dzisiaj to wspania豉 kolekcja zegar闚 s這necznych i powi您anych z gnomonik instrument闚 przekracza liczb 270 [aktualnie ok. 600 – przyp. red.], co czyni j jedn z najwi瘯szych tego rodzaju na 鈍iecie.
Autor wspomnie o Tadeuszu Przypkowskim, Christopher Daniel z Wielkiej BrytaniiPodczas II wojny 鈍iatowej, rodzinie uda這 si ukry bibliotek i kolekcj zegar闚, jednak nied逝go p騧niej, gdy w豉dz przej掖 "nowy porz康ek", przekaza豉 swe skarby pa雟twu. Dr Przypkowski zaoferowa swoje us逝gi jako kurator i otrzyma stanowisko dyrektora Muzeum, kt鏎e ze wzgl璠u na swe korzenie otrzyma這 nazw Muzeum im. Przypkowskich. B璠帷 finansowanym przez pa雟two, zwr鏂i uwag 鈍iata na Muzeum, kt鏎e sta這 si wa積ym o鈔odkiem gnomonicznej sztuk. Jednocze郾ie zdoby uznanie jako najwybitniejszy ekspert od zegar闚 s這necznych w skali ca貫go globu.
Podczas mojego pobytu w domu Przypkowskich mia貫m sposobno嗆 do bada jego kolekcji i ksi捫ek w jego bibliotece. By豉 pewna niemal rytualna czynno嗆, kt鏎 Przypkowski wykonywa ka盥ego dnia i ja r闚nie zosta貫m zaproszony do uczestniczenia. Dok豉dnie w po逝dnie przesuwa on pewn ksi捫k na jednej z p馧ek w bibliotece. Za ni za ukryta by豉 niewielka butelka whisky Haig. Uroczy軼ie wychyla kieliszek i odstawia butelk do swej skrytki.
Monografia po鈍i璚ona 軼iennym zegarom s這necznym w Greenwich, zaprojektowanym przez Tadeusza PrzypkowskiegoPo powrocie do moich obowi您k闚 w Narodowym Muzeum Morskim bacznie obserwowa貫m instalacj pozosta造ch zegar闚, kt鏎e dr Przypkowski zaplanowa na 軼iany budynku Flamsteed stoj帷ego na terenie obserwatorium. Wed逝g jego projekt闚 mia造 by one wykonane z kamienia. Niestety, jako, 瞠 wykonywa這 je tu na miejscu Ministerstwo Rob鏒 Publicznych z maksymalnym mo磧iwym ci璚iem koszt闚, to jako materia逝 budulcowego u篡to drewna, kt鏎e na koniec elegancko pomalowano. Z biegiem czasu okaza這 si, 瞠 utrzymanie zegar闚 stanowi finansowe obci捫enie i po "prze篡ciu" oko這 15 lat, ostatecznie zosta造 zdj皻e i wyrzucone.
Dzisiaj istnieje jeden, mo瞠 dwa zegary podobnego typu, zainspirowane przez te b造skotliwe pierwowzory. Zdobi one 軼iany w "Time Garden" w Larne w Irlandii P馧nocnej ("Zegary s這neczne", Clocks Magazine, sierpie 1991). By mo瞠 w ten spos鏏 praca dr Przypkowskiego nie posz豉 tak ca趾owicie na pr騜no!
CLOCKS, Vol. 25/9, pa寮ziernik 2002 r., The Sundial Page, www.clocksmagazine.com
© Christopher Daniel, UK, chris.daniel@btinternet.com
© 2010 by GNOMONIKA.pl
Autor: Christopher Daniel | T逝maczenie: Darek Oczki
liczba wizyt: 2699 | ocena: 4,50 (g這s闚: 2) | komentarze: 1
Seria: Zegary Tadeusza Przypkowskiego w Greenwich
Komentarze z Forum
24.01.2010 01:07
Dharani
Dzi瘯i niezwyk貫j uprzejmo軼i i szczodro軼i pana Christophera Daniela wszed貫m w posiadanie unikatowego wydawnictwa opisuj帷ego wszystkie zegary w Greenwich zaprojektowane przed laty przez Tadeusza Przypkowskiego. Jest to Matitime Monographs and Reports No. 28 – 1978: Sundials on Walls. Ksi捫ka zawiera bardzo ciekawy wst瘼 o s這necznikach generalnie oraz zdj璚ia i opisy ka盥ego z zegar闚 Przypkowskiego. Jak sam autor wspomnia na ko鎍u artyku逝 wi瘯szo嗆 z tych czasomierzy ju nie istnieje, jednak dzi瘯i temu raportowi przynajmniej zobaczymy co Anglicy dostali od 闚czesnego, najwi瘯szego w skali 鈍iata autorytetu w gnomonice.
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.