Tony Moss ››› Wyja郾ienie podstawowych zasad gnomoniki

Jak dzia豉j zegary s這neczne? (cz. 1)

7 kwietnia 2010, godz. 13:21
Aktualizacja: 21 czerwca 2010, godz. 13:44
Tw鏎c i pomys這dawc niniejszej prezentacji jest Tony Moss z BSS (British Sundial Society). Tekst i ilustracje stanowi intelektualn w豉sno嗆 Autora, kt鏎y udost瘼ni je dla potrzeb edukacyjnych BSS. Dzi瘯i uprzejmej zgodzie Autora (bezpo鈔ednio) oraz BSS (licencja og鏊na) mamy przyjemno嗆 udost瘼ni ten materia u篡tkownikom serwisu GNOMONIKA.pl. Autorem polskiego t逝maczenia jest Dariusz Oczki.
Ze wzgl璠u na ilo嗆 poruszonych tu zagadnie i potrzeb dok豉dnego rozwa瞠nia ka盥ego z nich, zdecydowali鄉y si ca這嗆 podzieli na kilka cz窷ci.
Jak dzia豉j zegary s這neczne?
Od niepami皻nych czas闚 ludzie regulowali swoje 篡cie wed逝g pozornego ruchu S這鎍a wok馧 Ziemi i cienia rzucanego przez jego promienie. U篡wamy okre郵enia „pozorny”, gdy oczywi軼ie to obr鏒 Ziemi wok馧 jej osi sprawia, 瞠 cie si przesuwa (co mo瞠my zaobserwowa ka盥ego dnia). Obr鏒 Ziemi o 15 odbieramy jako przesuni璚ie si S這鎍a o 15 po swej codziennej trasie. Tw鏎cy zegar闚 s這necznych korzystaj z obydwu spojrze na to zagadnienie, jednak zwykle 豉twiej my郵e, 瞠 to S這鎍e si porusza.
Zasad dzia豉nia zegar闚 s這necznych naj豉twiej zrozumie wyobra瘸j帷 sobie zdj璚ie Ziemi wykonane dok豉dnie od strony bieguna p馧nocnego. Na poni窺zym rysunku to S這鎍e obraca si wok馧 Ziemi o 15 w ci庵u jednej godziny. Element zegara s這necznego, kt鏎y rzuca cie zwykle okre郵a si terminem GNOMON i to w豉郾ie jego kraw璠zie wskazuj czas na tarczy zegara.




Widok bieguna polarnego
Poni窺zy rysunek pokazuje cztery „zdj璚ia” wykonane aparatem fotograficznym umieszczonym bezpo鈔ednio nad biegunem p馧nocnym. Na wszystkich czterech widokach Ziemia obraca si wok馧 swojej osi, za S這鎍e stoi ca造 czas w jednym miejscu. Zdj璚ie pierwsze pokazuje po逝dnie na zerowym po逝dniku w Greenwich. Drugie obrazuje obr鏒 Ziemi o 15, co trwa jedn godzin (godz. 13.00). Na trzecim zdj璚iu wida kolejny obr鏒 o 15 (godz. 14.00). Zdj璚ie ostatnie pokazuje Ziemi po pe軟ym obrocie wok馧 swojej osi, czyli o 360.




R闚nikowy zegar s這neczny
Zaskakuj帷ym mo瞠 by fakt, 瞠 zegar s這neczny, kt鏎y umie軼ili鄉y na wizualizacji bieguna p馧nocnego, nazwali鄉y R紟NIKOWYM. Zrobili鄉y tak dlatego, 瞠 le篡 on r闚nolegle do p豉szczyzny R闚nika, co ilustruje poni窺zy rysunek.




Polarny zegar s這neczny
Zegar r闚nikowy czasem nazywa si ZEGAREM WZORCOWYM, gdy wed逝g niego mo積a wyrysowa wiele innych rodzaj闚 zegar闚 s這necznych. Robi si to przez projekcj jego linii godzinowych na odpowiednio ustawion powierzchni. Poni窺zy polarny zegar s這neczny jest najlepszym przyk豉dem.




O obrotowa Ziemi
字odek zimy na p馧kuli p馧nocnej ma miejsce wtedy, gdy o Ziemi osi庵a najdalsze odchylenie od S這鎍a. Mi璠zy pa寮ziernikiem a marcem S這鎍e w og鏊e nie pojawia si na biegunie p馧nocnym, podczas gdy na biegunie po逝dniowym nie zachodzi.
字odek lata na p馧kuli p馧nocnej ma miejsce wtedy, gdy o Ziemi odchyla si dok豉dnie w kierunku S這鎍a. Mi璠zy kwietniem a wrze郾iem S這鎍e na biegunie p馧nocnym nie zachodzi, podczas gdy na biegunie po逝dniowym w og鏊e nie wschodzi.




Zegary s這neczne na biegunach i na R闚niku
Na p馧kuli p馧nocnej liczby na tarczy zegara s這necznego zwr鏂onego ku niebu biegn w kierunku ruchu wskaz闚ek zegara.
Zegar r闚nikowy ustawiony na R闚niku potrzebuje do dzia豉nia dw鏂h tarcz i dw鏂h gnomon闚. Tarcza p馧nocna jest o鈍ietlona od marca do wrze郾ia, za po逝dniowa od wrze郾ia do marca.
Na p馧kuli po逝dniowej liczby na tarczy zegara s這necznego zwr鏂onego ku niebu biegn w kierunku przeciwnym do ruchu wskaz闚ek zegara.


Zegary s這neczne na r騜nych szeroko軼iach geograficznych
Gnomon w zegarze r闚nikowym jest zawsze r闚noleg造 do osi Ziemi.
Zegar r闚nikowy ustawiony na R闚niku przypomina ko這 zawieszone na osi.
W krajach europejskich k徠 nachylenia gnomona mie軼i si w przedziale od 40 do 60. K徠 pomi璠zy gnomonem a pod這瞠m r闚na si szeroko軼i geograficznej danego miejsca. G鏎na powierzchnia zegara dzia豉 latem, za dolna zim.
Tony Moss przy z這tym zegarze s這necznym, kt鏎y zaprojektowa do w豉snego ogroduTony Moss (ur. 1938 r.) – emerytowany wyk豉dowca uniwersytecki o wieloletnim do鈍iadczeniu w obr鏏ce drewna, metalu i tworzyw sztucznych. Przygod z zegarami s這necznymi rozpocz掖 ok. 20 lat temu, kiedy przyjaciel zwr鏂i si do niego z pro軸 o budow s這necznika z br您u na podstawie papierowego modelu. Od tego czasu projektuje i w豉snor璚znie wytwarza zegary. Niekt鏎e techniki ich budowy zdoby dzi瘯i zaj璚iom ze studentami, z kt鏎ymi wykonywa p造tki elektroniczne metod trawienia chemicznego. W豉軼iciel firmy Lindisfarne Sundials gotowej wykona zegar s這neczny dla dowolnego miejsca na naszej planecie. Od 1995 roku jest cz這nkiem British Sundial Society.
© 2010 by British Sundial Society
© 2009, 2010 by Tony Moss
© 2010 by GNOMONIKA.pl
Autor: Tony Moss | T逝maczenie: Darek Oczki
liczba wizyt: 16420 | ocena: 5,00 (g這s闚: 3) | komentarze: 1
Seria: Tony Moss – Jak dzia豉j zegary s這neczne?
Komentarze z Forum
21.06.2010 01:47
Dharani
W dniu dzisiejszym aktualizacji uleg jeden z rysunk闚 ilustruj帷ych tekst. Sam autor wcze郾iej nie zauwa篡, 瞠 na schemacie pokazuj帷ym kolejne godziny wyznaczane przez pionowy gnomon, S這鎍e obraca這 si w niew豉軼iw stron. B陰d zosta poprawiony i teraz wszystko jest tak, jak nale篡  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.