Tony Moss ››› Wyja郾ienie podstawowych zasad gnomoniki

Jak dzia豉j zegary s這neczne? (cz. 3)

11 kwietnia 2010, godz. 12:25
 
Tw鏎c i pomys這dawc niniejszej prezentacji jest Tony Moss z BSS (British Sundial Society). Tekst i ilustracje stanowi intelektualn w豉sno嗆 Autora, kt鏎y udost瘼ni je dla potrzeb edukacyjnych BSS. Dzi瘯i uprzejmej zgodzie Autora (bezpo鈔ednio) oraz BSS (licencja og鏊na) mamy przyjemno嗆 udost瘼ni ten materia u篡tkownikom serwisu GNOMONIKA.pl. Autorem polskiego t逝maczenia jest Dariusz Oczki.
Ze wzgl璠u na ilo嗆 poruszonych tu zagadnie i potrzeb dok豉dnego rozwa瞠nia ka盥ego z nich, zdecydowali鄉y si ca這嗆 podzieli na kilka cz窷ci.
Wykres r闚nania czasu
Aby odczyta na zegarze s這necznym czas urz璠owy:
  • dodaj po 4 minuty na ka盥y stopie d逝go軼i geograficznej dziel帷y zegar s這neczny na zach鏚 od g堯wnego po逝dnika lokalnej strefy czasowej
    lub
  • odejmij po 4 minuty na ka盥y stopie d逝go軼i geograficznej dziel帷y zegar s這neczny na wsch鏚 od g堯wnego po逝dnika lokalnej strefy czasowej
  • z wykresu r闚nania czasu odczytaj warto嗆 poprawki i zale積ie od pory roku odejmij j lub dodaj do wskaza zegara s這necznego.
Schemat orbity ziemskiej
Gdyby Ziemia sta豉 w jednym miejscu obracaj帷 si wy陰cznie wok馧 swojej pionowej osi (co oczywi軼ie jest niemo磧iwe, gdy to w豉郾ie ruch po orbicie chroni Ziemi przed 軼i庵ni璚iem jej przez grawitacj S這鎍a), w闚czas wszystkie dni w roku mia造by t sam d逝go嗆. Jednak瞠 gdy patrzymy na S這鎍e, obserwujemy je z ruchomego punktu, kt鏎y porusza si po orbicie zbli穎nej kszta速em do elipsy. Do tego S這鎍e nie znajduje si dok豉dnie w 鈔odku owej elipsy. Wskutek tego pr璠ko嗆 Ziemi obiegaj帷ej S這鎍e nie jest sta豉. Owa zmienno嗆 oraz przekrzywiona o obrotu Ziemi w stosunku do p豉szczyzny jej orbity s przyczynami nier闚nej d逝go軼i dni w ci庵u roku, kt鏎e niwelowa musi r闚nanie czasu.

Roczna droga Ziemi wok馧 S這鎍a
Wprowadzenie do zegar闚 deklinacyjnych
Pionowy zegar s這neczny umieszczony na 軼ianie skierowanej dok豉dnie na po逝dnie (w p豉szczy幡ie wyznaczonej przez kierunki wsch鏚-zach鏚) posiada centraln lini po逝dniow i symetrycznie rozmieszczone linie godzinowe. Wskazywane godziny b璠 si zawiera造 w przedziale od godz. 6.00 rano do 18.00.

Zegar pionowy skierowany dok豉dnie na po逝dnie
Zegar pokazuje czas od godz. 6.00 rano do 18.00 i posiada symetryczne linie godzinowe po obu stronach gnomonu
Wyst瘼uje tu pionowa luka po逝dniowa

Zegary s這neczne na 軼ianach odchylonych od po逝dnia w kierunku wschodnim lub zachodnim nazywamy zegarami deklinacyjnymi (odchylonymi). W wi瘯szo軼i wypadk闚 linia po逝dnia (wyznaczaj帷a godz. 12.00) nadal b璠zie pionowa, lecz gnomon zostanie przekr璚ony tak, by pozosta r闚noleg造 do osi Ziemi.
Przyk豉dy zegar闚 deklinacyjnych dla szeroko軼i geograficznej 55衹:

Zegar A jest odchylony od po逝dnia o 45 w kierunku zachodnim
Je郵i spojrze na zegar A dok豉dnie z po逝dnia, to kraw璠 gnomona wskazuj帷a czas (styl) b璠zie sprawia豉 wra瞠nie ustawionej pionowo i pokryje si z lini po逝dnia (godz. 12.00)
Zegar B jest odchylony od po逝dnia o 45 w kierunku wschodnim
Je郵i spojrze na zegar B dok豉dnie z po逝dnia, to kraw璠 gnomona wskazuj帷a czas (styl) b璠zie sprawia豉 wra瞠nie ustawionej pionowo i pokryje si z lini po逝dnia (godz. 12.00).


圭iany odchylone na wsch鏚 lub zach鏚
Gnomon zegara umieszczonego na 軼ianie odchylonej w kierunku wschodnim lub zachodnim zawsze ustawiony jest w p豉szczy幡ie pionowej p馧noc-po逝dnie.

Przyk豉dy zegar闚 s這necznych
Horyzontalny zegar s這neczny z wykresem r闚nania czasu.

Pionowy zegar deklinacyjny dla po這瞠nia 5420'N, 126'W. Deklinacja (odchylenie) 14 na wsch鏚.

Uniwersalny zegar r闚nikowy z mo磧iwo軼i ustawienia dowolnej szeroko軼i geograficznej na p馧kuli p馧nocnej. Tarcza letnia.

Uniwersalny zegar r闚nikowy z mo磧iwo軼i ustawienia dowolnej szeroko軼i geograficznej na p馧kuli p馧nocnej. Tarcza zimowa.

Polarny zegar s這neczny z wygi皻ymi „skrzyd豉mi” – pokazuje czas od 6.00 rano do 18.00. P豉skie powierzchnie na zegarach polarnych nie mog pokaza wczesnych i p騧nych godzin.

ㄆkowy zegar r闚nikowy autorstwa rze嬌iarza Henry'ego Moore'a. Adler Planetarium, Chicago.

Analematyczny zegar s這neczny. Zegar poka瞠 czas s這neczny, je郵i u篡tkownik stanie na polu z odpowiedni dat.

Analematyczny zegar s這neczny – panel daty.

Wielokrotny zegar s這neczny zbudowany z 20 tarcz zegarowych wkomponowanych w tr鎩k徠y r闚noboczne. Niekt鏎e z nich s deklinacyjne inne inklinacyjne (tarcza nie jest pionowa).

Przeno郾y zegar horyzontalny (poziomy).

Heliochronometr pozwalaj帷y przelicza czas s這neczny na urz璠owy.

Replika podw鎩nego zegara horyzontalnego, kt鏎y za pomoc gnomon闚 pionowego i nachylonego, mierzy czas s這neczny lub ksi篹ycowy oraz pokazuje wysoko嗆 i azymut S這鎍a.

Zegar Kapucyna posiada skal przypominaj帷 kaptur mnicha.

Ta brzydka, plastykowa imitacja s這necznika nie pokazuje nic innego poza ignorancj projektanta, kt鏎y chyba chcia przekona og馧 ludzi, 瞠 prawdziwe zegary s這neczne nie dzia豉j.
Tony Moss przy z這tym zegarze s這necznym, kt鏎y zaprojektowa do w豉snego ogroduTony Moss (ur. 1938 r.) – emerytowany wyk豉dowca uniwersytecki o wieloletnim do鈍iadczeniu w obr鏏ce drewna, metalu i tworzyw sztucznych. Przygod z zegarami s這necznymi rozpocz掖 ok. 20 lat temu, kiedy przyjaciel zwr鏂i si do niego z pro軸 o budow s這necznika z br您u na podstawie papierowego modelu. Od tego czasu projektuje i w豉snor璚znie wytwarza zegary. Niekt鏎e techniki ich budowy zdoby dzi瘯i zaj璚iom ze studentami, z kt鏎ymi wykonywa p造tki elektroniczne metod trawienia chemicznego. W豉軼iciel firmy Lindisfarne Sundials gotowej wykona zegar s這neczny dla dowolnego miejsca na naszej planecie. Od 1995 roku jest cz這nkiem British Sundial Society.
© 2010 by British Sundial Society
© 2009, 2010 by Tony Moss
© 2010 by GNOMONIKA.pl
Autor: Tony Moss | T逝maczenie: Darek Oczki
liczba wizyt: 10344 | ocena: 4,80 (g這s闚: 5) | komentarze: 4
Seria: Tony Moss – Jak dzia豉j zegary s這neczne?
Komentarze z Forum
21.04.2010 01:33
Ivi73
 <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
Dlaczego trzy razy 5 dla tego tematu? Bo moim zdaniem ka盥y znawca poruszaj帷y temat mechanizmu dzia豉nia zegar闚 s這necznych czy to wieki temu czy wsp馧cze郾ie, zawsze wnosi co nowego co mnie pomaga w zrozumieniu jego poprzednik闚 i tym samym wzbogaca moj skromn wiedz )
Nieustaj帷o podziwiam Twoje mo磧iwo軼i w docieraniu do 廝鏚e Dharani
Iv
16.06.2010 03:28
Dharani
Niestety, nasz problem w Polsce polega na tym, 瞠 prawdziwi spece od gnomoniki dawno wymarli. Nawet ten ostatni, kt鏎y w skali ca貫go wr璚z 鈍iata uchodzi za jednostk niebywale wybitn, nie pozostawi po sobie za wiele wyja郾ie zasad tej nauki. Prawdopodobnie uwa瘸, 瞠 wszystko jest w ksi捫kach i wystarczy do nich si璕n望. Zapomnia chyba przy tym, 瞠 to on posiada ich jedyne w naszym kraju egzemplarze (kt鏎e ju za jego 篡cia by造 starodrukami) oraz o innym drobnym szczeg鏊e: w wi瘯szo軼i napisano je po 豉cinie, a tylko czasem po angielsku, niemiecku czy w這sku. Musimy zatem uczy si wszystkiego od podstaw, sami i bez prowadzenia os鏏 do鈍iadczonych. Jeste鄉y wi璚 zdani na t逝maczenia i musimy wyszukiwa wszelk dost瘼n wiedz odpowiedni do naszego poziomu. St康 tyle wyja郾ie tak bardzo podstawowych. Nawet te 郵adowe pozycje ksi捫kowe po polsku – pozwol sobie na tak metafor – jedynie li膨 zewn皻rzn powierzchni s這ju z miodem  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'> Przyjdzie jednak czas, 瞠 zaczniemy albo pisa sami, albo t逝maczy tekstu z bardziej zaawansowan wiedz. Do tego jednak czasu potrzeba du穎 sprytu i nawi您ywania kontakt闚 na ca造m 鈍iecie  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
27.11.2011 06:54
ortomar
Po dok豉dnej lekturze zauwa篡貫m b陰d opisu: rys. A to zegar o deklinacji zachodniej, bo gnomon odchylony jest w prawo. a na rys. B jest deklinacja wschodnia (mam por闚nanie z naszym gda雟kim s這neczkiem na Conradinum), czy dobrze g堯wkuj? ) To ciekawie napisany poradnik, powinien by w ca這軼i poprawny, bez zmy趾i dla nowych entuzjast闚 gnomoniki. Astropozdro – samych s這necznych dni.
28.11.2011 08:11
Dharani
Masz racj Ortomar  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'> By這 przestawione. Pewnie pomyli貫m w czasie t逝maczenia  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'> Dzi瘯uj.
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.