Darek Oczki ››› S這necznikowa turystyka

Grecja i Cypr – kolebka zegar闚 s這necznych

15 kwietnia 2010, godz. 14:46
Aktualizacja: 5 maja 2010, godz. 15:49
Ca趾iem niedawno sp璠zili鄉y cudowny tydzie sk徙ani w koj帷ych promieniach cypryjskiego s這鎍a, co po uci捫liwej zimie w Polsce i nat這ku codziennej pracy by這 prawdziwym wytchnieniem. Trzeba powiedzie, 瞠 na Cyprze nie ma zimy takiej, jak znamy w domu – nigdy nie pada tam 郾ieg, za to, co Cypryjczycy nazywaj zim jest po prostu drobnym och這dzeniem, czasem opadami deszczu i wi瘯sz ni zwykle ilo軼i wiatru. Jednak dla kogo, kto przed wej軼iem do samolotu patrzy na 鈍iat zasypany zaspami bia貫go puchu, wiosna na wyspie to prawdziwe niebo i przedsmak zbli瘸j帷ej si u nas wiosny. Na Cyprze drzewa owocuj przez ca造 rokTam ziele wida przez ca造 rok, temperatury nie spadaj poni瞠j kilkunastu stopni, na drzewach jednocze郾ie wisz zesz這roczne pomara鎍ze i kwitn 鈍ie瞠, pachn帷e kwiaty, za b喚kit nad g這w tylko czasem zakrywaj przelotne chmury. Dla zagranicznych turyst闚 miejsce to ju teraz doskonale nadaje si do opalania i wypoczynku w wodzie, cho z punktu widzenia mieszka鎍闚 wyspy jest jeszcze zimno, tote ubieraj si w ciep陰 odzie i wysokie buty. Turyst pozna mo積a po tym, 瞠 zimow por biega po Cyprze w k徙iel闚kach i w koszulce z kr鏒kim r瘯awem.

ㄠczenie przyjemnego z przyjemnym
Ruiny bizantyjskiego klasztoru Timios Stavros we wsi AnogyraNasz plan by prosty: dolecie, rozpakowa si i znale潭 inn par ch皻n do wsp鏊nego wynaj璚ia samochodu. Jak si okaza這 to ostatnie by這 najtrudniejsze, gdy ka盥y z zapytanych potencjalnych kierowc闚 znajdowa dziesi耩 powod闚, dla kt鏎ych nie ma ochoty je寮zi po lewej stronie drogi. No w豉郾ie – na Cyprze kiedy panowali Anglicy i cho, wyspa ju dawno uwolni豉 si od imperialnych wp造w闚, to kolonizatorzy koniecznie musieli co po sobie zostawi kolejnym pokoleniom. Ostatecznie nasza dw鎩ka musia豉 mi璠zy siebie podzieli role kierowcy i pilota. Ja by貫m oczywi軼ie... pilotem i m闚i貫m Zegarynce gdzie i po jakim 逝ku ma skr璚a. W ci庵u trzech dni za k馧kiem zwiedzili鄉y najwa積iejsze miasta z ich star闚kami, wiele stanowisk archeologicznych, w kt鏎ych odkryto pozosta這軼i dawnych cywilizacji, Troodos – najwi瘯sze g鏎y na wyspie oraz dziesi徠ki malutkich i niezwykle malowniczych wiosek. Reszta to ju tylko spacery i opalanie si ze 鈍iadomo軼i, 瞠 ludzie znad Wis造 jeszcze d逝go nie dowiedz si, co to prawdziwe ciep這.
Petra tou Romiou – miejsce pojawienia si AfrodytyTaki kr鏒ki urlop to poza odpoczynkiem tak瞠 doskona豉 okazja do s這necznikowych poszukiwa. Wed逝g historyk闚 wiedz na temat gnomoniki Grecy posiedli od Babilo鎍zyk闚 oko這 IV w. p.n.e., do czego przyczyni si astronom Berossus Chaldaeus z Babilonii. Za這篡 on wtedy na wyspie Kos szko喚, do kt鏎ej ucz瘰zczali dwaj p騧niejszy m璠rcy Anaksymander z Miletu i Anaksymenes. Tego pierwszego Grecy uwa瘸j za wynalazc zegar闚 s這necznych, co wydaje si by tez mocno naci庵an. Witruwiusz, znany rzymski architekt w swym dziele De Architectura omawia znane w jego czasach rodzaje zegar闚 s這necznych, z czego Grekom przypisuje kilka odmian z grupy scaphe, kt鏎a to nazwa pochodzi od greckiego "堯dka". Zegary scaphe budowano na bazie wewn皻rznej powierzchni sfery wykutej zwykle w kamieniu, st康 te wczesn posta scaphe czasem nazywa si zegarem hemisferycznym, gdy stanowi dok豉dnie po這w sfery.

Inny czas i inny rytm 篡cia
Osio貫k – do niedawna podstawowy 鈔odek lokomocjiTo zastanawiaj帷e, 瞠 w rejonie 鈍iata, kt鏎y uwa瘸ny jest dzi za kolebk gnomoniki najstarsze zegary s這necznie uleg造 niemal ca趾owitemu zanikowi lub zniszczeniu. Dzi na terenach Grecji – tak kontynentalnej, jak i tej rozsianej po setkach wysp – nie mo積a nawet zobaczy dawnych s這necznik闚, je郵i nie liczy dos這wnie kilku umieszczonych w muzeach. Ciekawszym mo瞠 by tak瞠 fakt, 瞠 pomimo ogromnej ilo軼i dni s這necznych w roku, prawie wcale nie powstaj nowe s這neczniki. W czasie zesz這rocznej podr騜y do Grecji nie spotkali鄉y 瘸dnego zegara, je郵i nie liczy informacji o jednym w parku Arystotelesa na Halkidiki i Wie篡 Wiatr闚 w Atenach. Sk康 takie podej軼ie Grek闚 do up造wu czasu i najstarszej formy jego mierzenia? Podejrzewam, 瞠 przyczyn jest generalny brak przywi您ania do poj璚ia czasu, co odzwierciedla grecka wolno嗆 od po酥iechu i nieregularno嗆 kursowania miejskiej komunikacji. Owszem, na lotniskach samoloty kursuj zgodnie z rozk豉dem, jednak na zwyk造m przystanku autobusowym po prostu siedzisz i czekasz a co wreszcie przyjedzie.
Spok鎩, cisz i uroczy klimat znale潭 mo積a w ka盥ym najmniejszym zau趾uWarto doda, 瞠 Grecy w czasach antycznych mieli sw鎩 w豉sny system oznaczania czasu – nie stosowali cyfr jak my dzisiaj tylko litery alfabetu (do dzi stosuje si tam cyrylic). Podobnie zreszt by這 z wszelk nomenklatur dotycz帷 czasu – dla przyk豉du dni tygodnia dedykowane by造 kolejnym planetom uk豉du s這necznego, co w niekt鏎ych europejskich j瞛ykach przetrwa這 do dzi. I tak sobota by豉 dniem Saturna i st康 np. w j瞛yku angielskim to Saturday, niedziela – dzie S這鎍a – Sunday, poniedzia貫k – dzie Ksi篹yca – Monday itp. Nie nale篡 si zatem dziwi, 瞠 na antycznych s這necznikach z kr璕u kultury greckiej trudno jednoznacznie rozpozna aktualnie wskazywan godzin.
Ka盥a wioska ma sw鎩 ko軼i馧, kt鏎y reguluje codzienne 篡cieW tym rejonie 鈍iata nie ma a tak formalnego charakteru jak u nas. Tam wszystko biegnie wolno, spokojnie i nigdzie nie wida po酥iechu. Jeszcze kilkadziesi徠 lat temu w obszarach g鏎skich g堯wnym 廝鏚貫m transportu by造 osio趾i, kt鏎e wielu osobom jednoznacznie kojarz si z Cyprem. Ka盥a najmniejsza nawet wioska ma sw鎩 w豉sny ko軼i馧 i tak jak w dawnych wiekach w ca貫j Europie to w豉郾ie rytm obrz璠闚 liturgicznych reguluje 篡cie codzienne ca貫j okolicy.

Cypryjskie s這neczniki
Autor przy antycznym zegarze s這necznym na dziedzi鎍u muzeum we wsi KourionJak zawsze przed wyjazdem sp璠zi貫m kilka godzin w internecie poszukuj帷 jakich wskaz闚ek. Niestety wyszukiwarki doprowadzi造 do trop闚 zaledwie trzech zegar闚, jednak na szcz窷cie istnieje jeszcze og鏊no鈍iatowa grupa dyskusyjna dla mi這郾ik闚 s這necznego czasu i tam otrzymali鄉y kilka dodatkowych informacji.
Na naszej skromnej li軼ie zegar闚 mieli鄉y zaledwie kilka pozycji, kt鏎e podzieli貫m na trzy grupy zawieraj帷e s這neczniki okre郵onego rodzaju. Na pocz徠ek scaphe – antyczne czasomierze wyrze嬌ione w kamieniu w kszta販ie wycinka wewn皻rznej powierzchni sfery, kt鏎e znalaz貫m w necie. Oba s dobrze strze穎nymi zabytkami, kt鏎e o dziwo w鈔鏚 kamiennych od豉mk闚 dawnej 鈍ietno軼i zebranych w muzealnych lapidariach rozpoznali zachodni tury軼i. Zegar typu scaphe w muzeum Paleapaphos w KoukliiDopiero wtedy przeprowadzono stosowne badania, wykonano symulacj komputerow oraz dok豉dnie rozrysowano pierwotn konstrukcj i skal zegar闚. Staro篡tni Grecy wszystkie swoje zegary kierowali ku po逝dniu (je郵i nie liczy Wie篡 Wiatr闚, na kt鏎ej 軼ianach zobaczy mo積a pozosta這軼i zegar闚 skierowanych we wszystkie strony 鈍iata), jednak te dwa urz康zenia dzi s niestety 幢e ustawione. Pierwszy z nich stoi zwr鏂ony ku zachodowi przed wej軼iem do Muzeum Kourion w wiosce Episkopia, a drugi umieszczono w sali ekspozycyjnej w muzeum kultu Afrodyty Paleapaphos w wiosce Kouklia.
Najwi瘯szy s這necznik na wyspie znajduje si w Parku Rze嬌 biegn帷ym wzd逝 nadmorskiej promenady w LimassolGrupa druga to zegary horyzontalne, a jedynego jej przedstawiciela odnale幢i鄉y do嗆 豉two, gdy znajduje si w Parku Rze嬌 w samym centrum miasta Limassol, w kt鏎ym si zatrzymali鄉y na czas pobytu na wyspie. Zegar powsta w roku 2005, wi璚 jest zupe軟ie nowy. Trudno go omin望 spaceruj帷 nadmorsk promenad pe軟 palm, egzotycznych ro郵in i wymy郵nych dzie wsp馧czesnych tw鏎c闚.
Grupa trzecia to cztery zegary pionowe z kategorii s這necznik闚 ko軼ielnych, czy te inaczej m闚i帷 mszalnych. Podobne urz康zenia zobaczy mo積a w Anglii, a nawet w Polsce na ko軼iele w Str騜yskach (to jedyny przyk豉d takiego zegara w naszym kraju). Jedyny mszalny zegar s這neczny, jaki uda這 nam si odnale潭 – ko軼i馧 安i皻ego Micha豉 we wsi AnogyraNiestety z tej grupy uda這 si nam odnale潭 tylko jeden zegar we wsi Anogyra. Szukali鄉y te drugiego, kt鏎y mia si znajdowa niedaleko niego, ale si nam nie uda這. Podobnie sta這 si w stolicy Cypru, Nikozji, gdzie s這necznik mia by na 軼ianie dawnej katedry Aya Sofia (przekszta販onej w meczet Selimiye Camii). Czwarty zegarek jest w ca趾owicie opuszczonym mie軼ie Famagusta, kt鏎e dzi zajmuje jeden z dw鏂h brytyjskich garnizon闚. Reasumuj帷 z naszej wycieczki wr鏂ili鄉y ze zdj璚iami czterech zegar闚 s這necznych, z kt鏎ych trzy to prawdziwe rarytasy.
Trzy przeno郾e s這neczniki u篡wane przed wiekami przez brytyjskich 瞠glarzy – na Cypr dotar造 z Indii, tak瞠 by貫j kolonii angielskiejJako niewielki bonus natrafili鄉y w Limassol na trzy bardzo stare s這neczniki przeno郾e, kt鏎e wypatrzyli鄉y na jednej ze sklepowych wystaw okiennych. By to sklep ze starociami. Niestety jako, 瞠 ka盥y z zegar闚 mia grubo ponad 100 lat, to ich ceny te sz造 w setki... euro. Niemniej mi這 by這 dotkn望 oryginalnych, mosi篹nych zegar闚 Dollonda. Dzisiaj repliki Dollond闚 o r騜nych kszta速ach mo積a naby w internecie, jednak wielko軼i zazwyczaj nie dor闚nuj pierwowzorom, cho niew徠pliwie wykonywane s solidniej i masywniej ni te, kt鏎e widzieli鄉y na Cyprze.

Trudne 篡cie na Cyprze
Zasieki z drutu kolczastego i zablokowane przej軼ia to normalny widok w Nikozji, stolicy Cypru – t璠y przebiega granica oddzielaj帷a okupowan przez Turcj cz窷 wyspySytuacja polityczna na Cyprze nie jest zbyt prosta – w 軼is造m sensie Cypr grecki jest w stanie wojny z Turcj, kt鏎a w 1974 roku dokona豉 inwazji zajmuj帷 cz窷 wyspy. Wiele os鏏 wtedy zgin窸o. Po cichu m闚i si o zab鎩stwach, torturach i wysiedlaniu ludno軼i greckiej. Co prawda nigdzie nie wida wojska, ani nie prowadzone s 瘸dne dzia豉nia zbrojne, jednak w pobli簑 granicy czuje si napi璚ie. Teoretycznie istnieje mo磧iwo嗆 turystycznego odwiedzenia tureckiej cz窷ci wyspy, jednak istnieje tam wiele zagro瞠 i zapuszczanie si za na stron tureck jest zabaw dla naprawd odwa積ych. Granica strefy okupowanej przebiega przez 鈔odek najstarszej cz窷ci Nikozji, stolicy Cypru. Jest to ci庵 kompletnie zniszczonych i opuszczonych budynk闚, kt鏎e po陰czono zasiekami z drutu kolczastego. Je郵i kto zdecyduje si na zwiedzenie drugiej cz窷ci miasta nie powinien pozwoli kontroli granicznej na wbicie wizy do paszportu, gdy automatycznie traci on wa積o嗆. Dlaczego? Poniewa ogromna wi瘯szo嗆 kraj闚 鈍iata nie uznaje tureckiej okupacji na Cyprze i utworzonej tam Tureckiej Republiki P馧nocnego Cypru. Ruiny w PaphosZazwyczaj uwa瘸 si, 瞠 Cypr po prostu dzieli si na cz窷 greck i tureck, ale ma這 kto zdaje sobie spraw z tragedii, z jak ten podzia si wi捫e.
Informacje o 篡ciu na Cyprze wyciekaj na 鈍iat jedynie za po鈔ednictwem odwiedzaj帷ych wysp turyst闚, tote czuj si w obowi您ku, by opowiedzie zar闚no o tym, co pi瘯ne, jak i smutne.
© 2010 by GNOMONIKA.pl
Autor: Darek Oczki
liczba wizyt: 3022 | ocena: 4,67 (g這s闚: 3) | komentarze: 4
Seria: S這neczniki innych kraj闚
Komentarze z Forum
21.04.2010 12:46
Ivi73
Witajcie
Nie pozostawiasz wyobra幡i zbyt wiele Dharani Poczu豉m i to ciep這, i ten spok鎩 Cypru a nawet...zdziwienie co do ilo軼i s這necznik闚 w "kolebce zegar闚 s這necznych" Zostawi to bez komentarza bo 瘸dna sensowna my郵 pr鏏uj帷a ten fakt jako wyt逝maczyc nie przychodzi mi do g這wy.
Niemniej zegarki , kt鏎e odkryli軼ie s fascynuj帷e a artyku bardzo ciekawy bo daje do my郵enia.
P.S.
Niestety moje plany co do odwiedzenia miejsc o kt鏎ych Ci wspomnia豉m musz na jaki czas pozostac tylko planami ale nie zrezygnowa豉m tylko z czasem mam na bakier ...wybaczcie "prywat" na szerszym forum
Pozdrawiam ciep這
Ivi
22.04.2010 04:00
Dharani
No prosz, Ivi nam si odnalaz豉  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
Mi這 mi, 瞠 tekst przypad Ci do gustu. Zagadka Cypru i jego zegar闚 pozostaje jednak nadal zagadk. Co do Twoich wypraw to nie ma po酥iechu – i tak trzeba poczeka na odrobin s這鎍a, kt鏎e jako ostatnio nas omija.
23.04.2010 09:29
mlose
Czo貫m,
Dobra relacja, ile kosztowa ten Dollond ?
Wydaje mi si 瞠 polska nazwa "mass sundials" to zegary s這neczne – mszalne, nie "masowe".
毒鏚這s堯w oryginalnej angielskiej nazwy odnosi si do mszy, kt鏎 dzi瘯i zegarowi wiadomo
by這 o kt鏎ej nale篡 odprawi i o kt鏎ej si na ni stawi !
23.04.2010 10:52
Dharani
No c騜 Mlose, trafi貫 w problem, z kt鏎ym w pewnym momencie musieli鄉y si zmierzy, czyli usystematyzowanie terminologii, a kt鏎ego nikt wcze郾iej si nie podj掖. Nawet niedawno rozmawia貫m z Krzy鄂iem (zegarmistrz) o tym, 瞠 na nas w豉郾ie spoczywa odpowiedzialno嗆 za zrozumia這嗆 i przejrzysto嗆 j瞛yka gnomoniki w nast瘼nych latach.
Osobi軼ie spotka貫m si z przek豉dem tego terminu jako publiczny, masowy, jednak Twoje spostrze瞠nie tak瞠 mo瞠 mie racj. Zada貫m ju to pytanie szefowi British Sundial Society i czekam na jego wyja郾ienia. S這wnik poj耩 gnomonicznych wydany przez BSS nie si璕a do 廝鏚這s這w闚, lecz opiera si na wyja郾ieniu dzia豉nia. Zobaczymy co powie Chris, jako 瞠 jemu 豉twiej b璠zie o interpretacj.
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.