Darek Oczki ››› Historia literatury gnomonicznej

Wyj徠kowy manuskrypt

24 wrze郾ia 2010, godz. 23:40
 
Wsp馧czesna polskoj瞛yczna literatura dotycz帷a zegar闚 s這necznych jest niestety bardzo uboga. Niekiedy w podr璚znikach czy ksi捫kach o tematyce zegar闚, po鈍i璚a si im w najlepszym wypadku jeden z rozdzia堯w, cz窷ciej kilka akapit闚. Poza tym znamy dos這wnie kilka w徠造ch i do tego bardzo og鏊nych pozycji, kt鏎e powsta造 w okresie powojennym. Od tamtego czasu nie wydano niczego. Sam Tadeusz Przypkowski – nasz najwi瘯szy gnomonik XX stulecia – z niewiadomych powod闚 nie si璕n掖 nigdy po pi鏎o i nie przela swojej wiedzy na papier. Prawdopodobnie 篡wi przekonanie, 瞠 jego osobista biblioteczka zawiera ju wszystkie stosowne wyja郾ienia zasad budowy zegar闚 s這necznych i nie ma potrzeby pisa niczego wi璚ej. Zapewne tak w豉郾ie jest, jednak biblioteka ta w 瘸den spos鏏 nie szerzy wiedzy o zegarach s這necznych poza murami Muzeum Przypkowskich w J璠rzejowie. Co wi璚ej archaiczne ju w swej formie obce j瞛yki, w kt鏎ych spisano ksi捫ki w poprzednich wiekach nie sprzyjaj poznawaniu tej wiedzy.
Prawdopodobnie analogiczne problemy z dost瘼em do fachowej literatury prze篡wali ludzie na pocz徠ku poprzedniego stulecia. Dowodem na to jest wyj徠kowy manuskrypt, kt鏎y powsta w 1922 roku w Brwinowie, b璠帷y reprodukcj jednej z niedost瘼nych ju dzisiaj ksi捫ek. Mowa tu o pozycji wydanej drukiem w Krakowie w 1886 roku autorstwa Daniela Wierzbickiego, a zatytu這wanej "O zegarach s這necznych i sposobach ich urz康zania". Dzisiaj mamy komputery, skanery, maszyny ksero, a tak瞠 znamy formy cyfrowego kopiowania o wysokiej jako軼i odwzorowania, jednak 100 lat temu jedynymi znanymi narz璠ziami by造 pi鏎o i atrament. W taki w豉郾ie spos鏏, pan Dworski – mieszkaniec podwarszawskiego miasteczka – musia sobie radzi z wykonaniem kopii ksi捫ki po鈍i璚onej jego pasji. "Przepisa貫m z egzemplarza drukowanego w Brwinowie 18 pa寮ziernika 1922, Dworski" – tymi s這wy autor zako鎍zy manuskrypt. Nie wiadomo kim by i z czego 篡 – dzi przypuszcza mo瞠my tylko tyle, 瞠 pasjonowa si zegarami s這necznymi.
Jedna ze stron manuskryptu z dok豉dnie odtworzonym schematem zegara s這necznegoW 鈍ietle braku literatury, kt鏎a mog豉by szerzy 鈍iadomo嗆 horologicznego, historycznego i artystycznego bogactwa zostawionego nam przez poprzednie wieki, trzeba wyci庵a maksimum wiedzy z ka盥ej napotkanej publikacji, nawet, je郵i czas jej 鈍ietno軼i ju dawno przemin掖. Ksi捫ka Wierzbickiego jest bardzo rzadka i znale潭 j mo積a jedynie w kilku bibliotekach, w tym tak瞠 w j璠rzejowskiej, jednak ze wzgl璠u na sw wyj徠kowo嗆, zazwyczaj nie jest udost瘼niana. Potrzeba dotarcia do 廝鏚e wiedzy dawnych uczonych jest jednak tak silna, 瞠 odtworzenie ksi捫ki staje si konieczno軼i. Nie jest to 豉twe: r璚zne pismo autora manuskryptu nie nale篡 do specjalnie czytelnych, a staropolszczyzna dodatkowo utrudnia zrozumienie tekstu. Niemniej nie ustajemy w wysi趾ach przy przepisywaniu ksi捫ki, a wynik owej pracy zapewne zaprezentujemy w naszym serwisie.
Dworski pisa bardzo oszcz璠nie gospodaruj帷 miejscem, cz瘰to zapominaj帷 o marginesach i zostawia wyra幡e 郵ady po ko鎍z帷ym si w pi鏎ze atramencie. Manuskrypt powsta w niewielkim, ca趾owicie ju dzi po鄴趾造m zeszycie, a ca這嗆 pracy mie軼i si na zaledwie 28 stronach. Ksi捫k ilustruj trzy schematy zegar闚 s這necznych, za w jej tre嗆 wplecionych jest kilka tabel z warto軼iami k徠闚 godzin dla trzech szeroko軼i geograficznych (49, 49 i 50) oraz r闚naniem czasu dla wszystkich miesi璚y roku. Na stronie tytu這wej Dworski pomin掖 nazwisko autora, jednak na samym ko鎍u ksi捫ki doda jego inicja造 – D.W.
O samym Wierzbickim znajdujemy kr鏒k not biograficzn w ksi捫ce "Kronika Uniwersytetu Jagiello雟kiego od r. 1864 do r. 1887 i obraz jego stanu dzisiejszego" wydanej w roku 1887. Oto jej tre嗆 (zapis oryginalny):
Kronika Uniwersytetu Jagiello雟kiego od r. 1864 do r. 1887...:
Wierzbicki Daniel, adjunkt obserwatoryum, urodzony 1 Stycznia 1839 r., uko鎍zy w r. 1862 Instytut techniczny, a w nast瘼nym zdawszy matur, poszed na Uniwersytet Jagiello雟ki, na kt鏎ym w r. 1870 otrzyma stopie Doktora filozofii. Wst徙iwszy w Marcu 1864 r. do obserwatoryum jako zast瘼ca adjunkta, uczy matematyki od 1865-1875 w gimn. 鈍. Anny, a nast瘼nie w szkole realnej, kt鏎e to zaj璚ie porzuci 1875 r., zostawszy sta造m adjunktem. Cz這nek kom. fizyograficznej, korespondent b. Tow. Nauk 軼is造ch w Pary簑, cz這nek kom. balneologicznej, Tow. astronomicznego w Niemczech, meteorologicznego austryackiego w Wiedniu i cz這nek wydzia逝 Towarzystwa tatrza雟kiego.
© 2010 by GNOMONIKA.pl
Autor: Darek Oczki
liczba wizyt: 1879 | ocena: 3,67 (g這s闚: 3) | komentarze: brak
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.