Christopher Daniel ››› Meridies Media – esej historyczny

Chcemy odtworzy zegar s這neczny Przypkowskiego w Greenwich

1 grudnia 2010, godz. 14:27
 
15-go listopada 1967 roku dr Tadeusz Przypkowski (1905-1977), dyrektor Muzeum im. Przypkowskich w J璠rzejowie, z這篡 sw鎩 podpis pod w豉郾ie uko鎍zonym rysunkiem. Przedstawia on projekt Meridies Media, czyli znacznika po逝dnia – zegara s這necznego pokazuj帷ego po逝dnie s這neczne – kt鏎y mia zawisn望 na dawnym Obserwatorium Kr鏊ewskim w Greenwich (dalej: Obserwatorium) [1]. Nieco wcze郾iej dr Przypkowski otrzyma zlecenie od Narodowego Muzeum Morskiego w Greenwich (dalej: Muzeum) na wykonanie projekt闚 serii zegar闚 s這necznych, kt鏎e ozdobi mia造 軼iany jednego z budynk闚 Obserwatorium. Po przeniesieniu siedziby Obserwatorium do zamku Herstmonceux w Sussex, kompleks zabudowa w陰czono do Muzeum.
David W. Waters (po lewej) oprowadzaj帷y A.P. Herberta z asystentk po galeriach w ObserwatoriumPomys na zawieszenie grupy zegar闚 s這necznych na 軼ianach Obserwatorium bez w徠pienia 陰czy si z osob komandora porucznika Davida W. Watersa, by貫go historyka admiralicji i jednocze郾ie szanowanego autora wydanej w 1958 roku w Londynie pracy naukowej na temat nawigacji z czas闚 Tudor闚 [2]. Kiedy w 1964 roku do陰czy貫m do personelu Narodowego Muzeum Morskiego, Waters by szefem Dzia逝 Nawigacji i Astronomii. Przydzielono mnie do sekcji Astronomii w charakterze asystenta naukowego. W 1967 Waters powierzy mi kuratel nad kolekcj zegar闚 s這necznych wystawion w budynku Flamstead House w Obserwatorium. Nieco wcze郾iej tego samego roku ukaza豉 si ksi捫ka A.P. Herberta – traktuj帷a temat zegar闚 s這necznych z lekkim przymru瞠niem oka – do kt鏎ej Waters w marcu 1965 roku napisa bardzo entuzjastyczny wst瘼 [3]. 14 lipca 1967 A.P. Herbert odwiedzi nasze Muzeum. Waters osobi軼ie oprowadza go po galeriach prezentuj帷ych histori obserwatorium, kt鏎e mie軼i造 si w Obserwatorium w budynku Meridian (fot. obok) [4].
Dr Tadeusz Przypkowski – polski ekspert od gnomonikiW豉軼iwe ziarno pomys逝 budowy grupy zegar闚 na Obserwatorium zasiano jednak kilka lat wcze郾iej, kiedy po otwarciu wystawy zegar闚 s這necznych we Flamsteed House latem 1960 roku, Francis Maddison – 闚czesny kustosz Muzeum Historii Nauki w Oxfordzie – napisa do Watersa o dr Przypkowskim, jego gnomonicznej wiedzy i umiej皻no軼iach. W li軼ie zawar informacje i zdj璚ia, kt鏎e w豉郾ie otrzyma od Przypkowskiego. Maddison pisze: "Zwr鵵 uwag na jego prace pokazane na zdj璚iach – s bardzo fachowe, a przy tym niezwykle estetyczne. Cho熲y nawet nie mia jeszcze konkretnej idei jak zrobi te zegary, to napisz do niego i zasugeruj, 瞠 powinien odwiedzi Greenwich w celu przedyskutowania projektu". Wspomina te, 瞠 warto by by這 wys豉 dr Przypkowskiemu oficjalne zaproszenie, gdy tylko tak m鏬豚y otrzyma wiz pozwalaj帷 na wyjazd z Polski. Dalej Maddison pisze "z tego co wiem, dr Przypkowski nie planuje ju w tym roku ponownej wizyty w Anglii, ale mo瞠 go ucieszy taka mo磧iwo嗆 w przysz造m roku" [5].
Projekt gnomon闚 Przypkowskiego. Do zegara Meridies Media pos逝篡 gnomon pierwszy od g鏎y.Ta ostatnia informacja sugeruje, 瞠 w 1960 roku Przypkowski odwiedzi Angli – prawdopodobnie Oxford lub Cambridge – jednak brak jakichkolwiek dowod闚 na to, 瞠 by wtedy w Greenwich. Mo磧iwe, 瞠 David Waters spotka Przypkowskiego na kt鏎ej z europejskich konferencji, jednak najprawdopodobniej w kolejnych latach korespondowa z nim i t sam drog przes豉 mu plany Obserwatorium, na podstawie kt鏎ych Przypkowski wykona stosowne wyliczenia i projekty zegar闚 s這necznych dla Greenwich. Nie jest mi wiadomym kiedy dok豉dnie to nast徙i這, ale przypuszczam, 瞠 w podobnym okresie, w kt鏎ym do陰czy貫m do zespo逝 Muzeum. Jednak瞠, jako osob now w zespole i do tego na niskim stanowisku, nie informowano mnie wtedy o takich postanowieniach. Ponadto, w tamtym czasie zajmowa貫m si wyja郾ianiem zasad astronomii i nawigacji na edukacyjnych wyk豉dach prowadzonych jesieni 1965 roku w planetarium w po逝dniowym budynku Obserwatorium. By這 to efektem kursu astronomicznego, jaki rok wcze郾iej przeszed貫m na Politechnice South Shields Marine, kt鏎a posiada豉 planetarium obs逝giwane przez zatrudnionego tam astronoma. Jako, 瞠 moja podstawowa specjalizacja wi您a豉 si z nawigacj morsk, przez pierwsze trzy lata w Muzeum zaj皻y by貫m poszerzaniem swojej wiedzy na temat astronomii, nie za studiowaniem zegar闚 s這necznych.
Znacznik po逝dnia z ksi璕i Bedosa de Celles o zegarach s這necznychOko這 roku 1965, jako pierwszemu z pracownik闚 Muzeum, przydzielono mi biuro w g鏎nej cz窷ci zachodniej kopu造 budynku Flamsteed. Otrzyma貫m tam przyjemne pomieszczenie z zapieraj帷ym dech w piersiach widokiem na kr鏊ewskie ogrody, rzek Tamiz i dalej na ca造 Londyn. Dwa lata p騧niej, kiedy moje obowi您ki poszerzy造 si o opiek nad kolekcj zegar闚 s這necznych i innych instrument闚 naukowych, odkry貫m jak fascynuj帷a jest gnomonika. Od tego momentu pogr捫y貫m si w studiach nad nauk i sztuk budowy zegar闚 s這necznych, kt鏎 w Anglii nazywano dawniej "Art of Dialling". Spotka貫m Philipa Coole'a, znanego eksperta od horologii z British Museum i jednocze郾ie wielki autorytet w dziedzinie zegar闚 szafkowych, kt鏎y przez kolejne lata by moim mentorem. Wpad on na pomys, bym napisa ksi捫k o zegarach s這necznych [6], jednak zaprotestowa貫m twierdz帷, 瞠 nic o nich nie wiem, na co odpar, 瞠 w豉郾ie dlatego powinienem to zrobi, gdy by貫m wolny od wcze郾iej wytworzonych wzorc闚 my郵enia. Od tego momentu zacz掖em zbiera ksi捫ki, kt鏎e uzna貫m za przydatne jako 廝鏚豉 wiedzy o astronomii i gnomonice. Trafi貫m w ten spos鏏 na kilka prac dost瘼nych ju wy陰cznie w antykwariatach. Jedn z tych wyj徠kowych pozycji, kt鏎 zakupi貫m prawdopodobnie latem 1968 roku, i kt鏎a wkr鏒ce dowiod豉 swej niezwyk貫j dla mnie warto軼i, by豉 ksi捫ka Bedosa de Celles "Gnomonique Practique".
Zaprojektowany przez autora po逝dnikowy zegar s這neczny w SouthfleetTego samego roku wykona貫m sw鎩 pierwszy projekt zegara s這necznego – kt鏎y mia zawisn望 na domu pewnej damy ze Sturry na przedmie軼iach Catenbury – by to kolorowy, cho bardzo toporny rysunek zegara po逝dniowego datowany na 4 czerwca 1968 r. Nied逝go p騧niej zobaczy貫m szkic zegara s這necznego zaprojektowanego dla Greenwich przez dr Przypkowskiego, kt鏎ego wykonanie mia貫m nadzorowa. Wed逝g adnotacji autora zegar ten – oraz wszystkie pozosta貫 z tej serii – mia by wykonany z zielonego kamienia lub z marmuru. Pomimo tego zalecenia, Ministerstwo Rob鏒 Publicznych, kt鏎e zaj窸o si wykonaniem zegara, u篡這 do jego budowy znacznie ta雟zego surowca – drewna. W raporcie dla mojego prze這穎nego, Davida W. Watersa, relacjonuj帷 stan prac, napisa貫m "zegar zosta ju wst瘼nie zainstalowany i jest got闚 do ostatecznego ustawienia w docelowej pozycji" [7]. Gdy praca zosta豉 zako鎍zona, otrzyma貫m instrukcj, by zaaran穎wa spotkanie z g堯wnym geodet Ministerstwa. Nie pami皻am ju teraz dok豉dnej daty, ani jaki to by dzie, a jedynie tyle, 瞠 pan Davis, geodeta z Ministerstwa, odwiedzi nas w pi瘯ny s這neczny poranek. Wraz z nim wska幡ik po逝dnia Przypkowskiego (zegar s這neczny pokazuj帷y po逝dnie 鈔edniego czasu s這necznego) ogl康ali David Waters, Derek Howse (zast瘼ca szefa Wydzia逝 Astronomii) oraz ja.
Zegar s這neczny Meridie Media wykonany wed逝g b喚dnego projektu Przypkowskiego – wtedy jeszcze nikt z nas nie potrafi go dok豉dnie odczytaO ile wiem, ani ja, ani te 瘸dna z obecnych os鏏 nigdy wcze郾iej nie widzia豉 tego rodzaju zegara s這necznego. W po逝dnie – wykorzystuj帷 przypominaj帷 rozci庵ni皻 鏀emk analem – wskazywa godzin 12:00 wed逝g czasu uniwersalnego i jednocze郾ie prawdziwe po逝dnie czasu lokalnego (S這鎍e jest wtedy dok豉dnie nad po逝dnikiem), a tak瞠 aktualn dat. Wszystkie te wskazania odczyta mo積a by這 dzi瘯i nodusowi – niewielkiemu otworkowi w poziomym gnomonie – przez kt鏎y promie 鈍iat豉 pada na tarcz zegara. Kiedy 闚 punkt 鈍ietlny przekracza odpowiednie miejsce na analemie by豉 godzina 12:00 czasu uniwersalnego, za kiedy dochodzi do pionowej linii po逝dnika, by這 po逝dnie prawdziwe. W tamtym czasie nie by這 drugiego takiego zegara s這necznego w ca貫j Wielkiej Brytanii. Stali鄉y wi璚 tam 豉mi帷 sobie g這wy w czasie obserwacji, gdy wskazania zegara nie odpowiada造 aktualnej godzinie.
Moi zwierzchnicy, prawdopodobnie nie chc帷 zdradzi przed reszt swej niewiedzy, stwierdzili, 瞠 to ja powinienem napisa do dr Przypkowskiego, by dowiedzie si jak dok豉dnie ten zegar dzia豉. Zaj窸o mi to troch czasu, gdy maj帷 na uwadze fakt, 瞠 dr Przypkowski uchodzi za najwi瘯szy autorytet w gnomonice i niew徠pliwie najbardziej uznanego projektanta zegar闚 s這necznych na 鈍iecie, musia貫m napisa bardzo taktowny list. W ko鎍u wreszcie uda這 mi si dopracowa tre嗆 i go wys豉. Wcze郾iej jednak poczyta貫m troch na ten temat w dost瘼nych mi ksi捫kach i sporz康zi貫m nieco prymitywny szkic przedstawiaj帷y cztery wersje rocznej drogi S這鎍a, kt鏎 reprezentuje analema umieszczona na po逝dniku [8]. Pierwszy z tych rysunk闚 pokazywa drog s這鎍a widzian przez osob zwr鏂on ku po逝dniu, drugi to widok w kierunku p馧nocy z odwr鏂onym obrazem drogi S這鎍a, trzeci to widok w kierunku p馧nocy z gnomonicznym rzutem rocznej drogi S這鎍a, za czwarty przedstawia projekcj wed逝g rysunk闚 Przypkowskiego. Nie pami皻am dok豉dnej daty wys豉nia tego listu, ale musiala to by druga po這wa sierpnia, albo pocz徠ek wrze郾ia. Odpowied otrzyma貫m w listopadzie 1968 roku.
Szkice wykonane przez autora dla zilustrowania Przypkowskiemu problemu z zegaremOkaza這 si, 瞠 m鎩 list dotar do dr Przypkowskiego okr篹n drog. Gdy poczta dosz豉 do Polski Przypkowski by akurat w Pary簑 wykonuj帷 na zlecenie zegar s這neczny. List przes豉no wi璚 dalej do Pary瘸, sk康 ponownie odes豉no go do J璠rzejowa. Odpowied by豉 bardzo grzeczna, jednak Przypkowski zdawa si zak豉da, 瞠 nie mam poj璚ia na temat r闚nania czasu, wi璚 napisa: "wyja郾ienie znajduje si w ka盥ym podr璚zniku kosmologii", jakby nakazywa mi poszukanie odpowiedzi w fachowej literaturze. Moje szkice natomiast skomentowa tak: "dobrze narysowa貫 analem zwr鏂on ku S這鎍u, jednak w zegarach s這necznych – a 鈔odkowa linia po逝dnikowa jest cz窷ci zegara – analema jest gnomoniczn projekcj, tak jak to pokaza貫m na projekcie, a Ty na rysunku czwartym!" [9] Pomimo braku do鈍iadczenia w tej dziedzinie, by貫m przekonany, 瞠 m鎩 trzeci rysunek przedstawiaj帷y projekcj drogi S這鎍a, jest poprawny. Niemniej wzi掖em sobie do serca rad dr Przypkowskiego, i zacz掖em poszukiwania "podr璚znika kosmologii", kt鏎y by mnie o鈍ieci.
List Tadeusza Przypkowskiego, w kt鏎ym przyznaje si do pope軟ienia b喚du przy projektowaniu zegara s這necznego dla GreenwichCzyta貫m w豉郾ie kt鏎ego wieczora niedawno nabyt kopi ksi捫ki Bedosa de Celles, gdy ku memu zdziwieniu i jednocze郾ie rado軼i natrafi貫m na ilustracj przedstawiaj帷 pionowy, cho deklinowany (odchylony od w豉軼iwego po逝dnia), zegar po逝dnikowy wskazuj帷y czas uniwersalny [10]. Co prawda nie krzykn掖em "eureka", jednak mia貫m przed sob wyja郾ienie i jednocze郾ie dow鏚 na poprawno嗆 mojego trzeciego rysunku. Wys豉貫m do dr Przypkowskiego nast瘼ny list z za陰czonym zdj璚iem ilustracji znacznika po逝dnia czasu uniwersalnego wed逝g Bedosa de Celles oraz zdj璚ie zegara Przypkowskiego. Poprosi貫m uprzejmie o wyja郾ienie dlaczego te dwa obrazy si r騜ni, nie licz帷 oczywi軼ie r騜nicy wynikaj帷ej z deklinacji jednego z nich. Jego odpowied z dnia 7 grudnia 1968 zawiera豉 bezpo鈔ednie przeprosiny. List napisany zosta na maszynie czarn i czerwon czcionk, na papierze z r璚znie wykonanym nag堯wkiem, za podpisano go z這tym tuszem. Przypkowski przyzna, 瞠 poprzedni list napisa w po酥iechu zaraz po powrocie z wyjazdu do Francji i Niemiec – by wtedy bardzo zm璚zony i tak naprawd nie przyjrza si dok豉dnie moim rysunkom. Sw鎩 ostatni pionowy znacznik po逝dnia Przypkowski wykona w 1929 roku, za od tego czasu projektowa wy陰cznie zegary poziome. Projekt zegara dla Greenwich wykre郵i w po酥iechu i przez to pope軟i bardzo powa積y b陰d. Pomy郵a sobie, 瞠 "pu趾ownik Waters mia 鈍ietny pomys, by przez wykonaniem zegar闚 z zielonego kamienia i z這ta, najpierw zrobi prowizoryczne zegary z pomalowanego drewna!" By got闚 natychmiast pokry koszty, by zrekompensowa straty poniesione przez Muzeum, a wynik貫 z jego b喚du. List zako鎍zy informacj o oficjalnym zaproszeniu wys豉nym do mnie przez polski konsulat. Chcia, bym odwiedzi go w J璠rzejowie [11].
Zegar po poprawceW nast瘼nym roku, poprawiona wersja zegara Meridies Media zaprojektowanego przez Przypkowskiego zast徙i豉 b喚dny zegar na po逝dniowej 軼ianie budynku Meridian, gdzie wisia przez ponad 20 lat [12]. W 1991 roku, z powodu wieloletniego oddzia造wania czynnik闚 pogodowych oraz wyra幡ych uszkodze poburzowych, zegar zdj皻o ze 軼iany i spisano go do kasacji. Podobny los spotka wszystkie pozosta貫 drewniane zegary s這neczne, kt鏎e przegra造 pojedynek z pogod pomimo pokrycia ich ochronnymi substancjami. Przez wszystkie lata, gdy zegary wisia造 na 軼ianach Obserwatorium, wszystkie s逝篡造 jako ilustracja fundamentalnych zasad wykorzystania zegar闚 s這necznych do okre郵ania czasu na postawie pozornego ruchu S這鎍a.
Zetkni璚ie z zegarem Przypkowskiego, a tak瞠 podr騜 do Polski p騧n jesieni 1969 roku [13] – kt鏎 odwiedzi貫m zaraz po Pary簑, Pradze i Brnie – rozbudzi造 we mnie zainteresowanie zegarami s這necznymi i zainspirowa造 do wykonania w豉snych projekt闚. Napisa貫m te monografi po鈍i璚on wszystkim zegarom Przypkowskiego, kt鏎e zaprojektowa dla Greenwich, jednak jej nak豉d wyczerpa si i dzi jest ju bardzo trudno osi庵alna [14]. Jestem te autorem serii artyku堯w dla magazynu Clocks, cho jego czytelnicy bardziej interesuj si zegarami mechanicznymi i zegarkami ni s這necznikami [15] [16]. Prawdopodobnie ta kr鏒ka historia zegara po逝dnikowego Przypkowskiego nie zosta豉by spisana, gdyby nie niedawne wydarzenia, kt鏎e odgrzeba造 w mej pami璚i dawne wspomnienia.
Zaprojektowany przez autora po逝dnikowy zegar s這neczny na Green College w Oxfordzie8 czerwca 2009 na konferencji Czterech Cech闚 odbywaj帷ej si w auli Stowarzyszenia Wytw鏎c闚 Instrument闚 Naukowych, Douglas Bateman, cz這nek Zrzeszenia Zegarmistrz闚, spotka si z dr Glori Clifton, g堯wn kustosz Kr鏊ewskiego Obserwatorium w Greenwich. W czasie rozmowy pojawi si temat publikacji Jilla Wilsona m闚i帷ej o tw鏎cach zegar闚 s這necznych. Bateman obieca wys豉 swej rozm闚czyni broszur o zegarach s這necznych wraz z kilkoma artyku豉mi swego autorstwa [17]. W odpowiedzi na t przesy趾 dr Clifton w li軼ie z 12 czerwca 2009 [18] odpisa豉 mu co nast瘼uje: "Bardzo dzi瘯uj za przes豉nie mi tych materia堯w o horologii i broszury dotycz帷ej zegar闚 s這necznych. Najbardziej w broszurze zainteresowa mnie opis zegara, kt鏎y swego czasu znajdowa si na Obserwatorium. Prawd m闚i帷 gnomon nadal tam jest i cz瘰to wywo逝je pytania u naszych go軼i, jednak z tego co wiem, tarcz wykonano z jakie tworzywa sztucznego, kt鏎e po latach kontaktu ze s這鎍em pop瘯a這. Czy mia pan jaki zwi您ek z budow tego zegara? Je郵i posiada pan jakie jego fotografie, to prosi豉bym o ich kopie do naszego archiwum, gdy nigdzie nie widzia豉m 瘸dnego zdj璚ia w Muzeum. My郵imy o rekonstrukcji tego zegara, ale do tego potrzebny jest sponsor".
Bateman odpisa dr Clifton 17 czerwca 2009. W li軼ie wspomnia o napisanej przeze mnie monografii, kt鏎a ukaza豉 si z numerem 28, jako cz窷 serii "Monografii i raport闚" wydawanej przez Narodowe Muzeum Morskie [19]. Prawdopodobnie dr Clifton nied逝go potem zapomnia豉 o pomy郵e rekonstrukcji zegara lub go zarzuci豉, gdy 瘸dne kroki nie zosta造 podj皻e. Na tegorocznej konferencji (26 kwietnia 2010) tych dwoje zn闚 si spotka這 i przy tej okazji Bateman przekaza dr Clifton list, w kt鏎ym poinformowa o natrafieniu na kolejne 廝鏚這 wspominaj帷e o tym zegarze – by豉 to ksi捫ka o zegarach s這necznych Franka W. Cousinsa. Bateman pisze tam "za陰czam kopie stron z ksi捫ki, sugeruj帷e, 瞠 zegar po逝dnikowy zosta zaprojektowany przez Causina i Malcolma Chandlera. W ksi捫ce podana jest data wcze郾iejsza ni wskazana przez C. St. J. H. Daniela w jego Monografii nr 28 (wydanej w 1978 roku przez Narodowe Muzeum Morskie). Pisze on, 瞠 zegar zaprojektowa w 1969 roku Tadeusz Przypkowski z J璠rzejowa w Polsce. Tymczasem Cousins twierdzi, 瞠 wraz z Chandlerem wykonali kola ze zdj璚iem tego zegara wykonanym w sierpniu 1968 roku." Dalej w swym li軼ie Bateman rozwa瘸 czy zegar faktycznie zaprojektowa Przypkowski, czy te mo瞠 raczej Cousins [20].
Tadeusz Przypkowski przed jednym z pawilon闚 Muzeum im. Przypkowskich w J璠rzejowie – na 軼ianie zegar s這neczny, kt鏎y osobi軼ie wykonaSzcz窷liwie si z這篡這, 瞠 Bateman postanowi przes豉 mi kopie obu swoich list闚 do dr Glorii Clifton. Dzi瘯i nim zrozumia貫m jak niewiele os鏏 wiedzia這 o zegarach dr Przypkowskiego zaprojektowanych dla Obserwatorium, kt鏎e w latach 70. i 80. wisia造 na jego budynkach. Jeszcze mniejsza grupa ludzi wiedzia豉, 瞠 by貫m osobi軼ie odpowiedzialnym za te zegary i zna貫m ich pochodzenie. Napisa貫m wi璚 do dr Clifton, przedstawiaj帷 wszystkie istotne fakty i wyja郾i貫m zaistnia貫 nieporozumienie z osob Franka Cousinsa [21]. W sierpniu 1968 roku odwiedzi on Obserwatorium. W tym czasie na 軼ianie Obserwatorium wisia jeszcze oryginalny zegar wed逝g b喚dnego projektu Przypkowskiego i to jego Causins sfotografowa do ksi捫ki o zegarach s這necznych, nad kt鏎 w豉郾ie pracowa [22]. Jednak瞠 zobowi您a on Malcolma Chandlera – ilustratora swej ksi捫ki – do umieszczania w druku zdj璚ia zegara ju po naniesieniu poprawki. Dlatego w豉郾ie kola w ksi捫ce zawiera zdj璚ie poprawnej tarczy zegara, za podpis z dat wskazuje na zegar z b喚dem z wcze郾iejszego roku. Ksi捫ka Causinsa zosta豉 wydana w listopadzie 1969 roku, a autor wys豉 mi b造szcz帷 i bogato ilustrowan kopi. W li軼ie wyrazi on wdzi璚zno嗆 za moj uprzejm pomoc i co wi璚ej umie軼i moje nazwisko w ksi捫ce w sekcji z podzi瘯owaniami, co by這 pierwszym uznaniem dla mojej osoby wyra穎nym w literaturze dotycz帷ej zegar闚 s這necznych [23]. Napisa te w li軼ie "cz瘰to w przyjemno軼i wspominam nasze rozmowy w Greenwich, a szczeg鏊nie wsp鏊ne zainteresowanie znacznikiem po逝dnia." [24]
Ilustracja z ksi捫ki Bedosa de CelesWraz z Douglasem Batemanem pasjonowali鄉y si zegarami s這necznymi wskazuj帷ymi po逝dnie (znacznikami po逝dnia) i obaj skonstruowali鄉y takie zegary – Doug wykona wyj徠kowy zegar na szklanej 軼ianie w budynku DERA w Farnborough [12], a ja na Green College w Oxfordzie [25] i Southfleet w Kent [26]. Trzeba przyzna, 瞠 spotkanie Douga z dr Clifton i ich p騧niejsza korespondencja na temat znacznika po逝dnia rozbudzi造 zainteresowanie zegarem s這necznym Przypkowskiego i zrodzi造 pomys jego rekonstrukcji.
Rada British Sundial Society (Brytyjskiego Stowarzyszenia Zegar闚 S這necznych) zatwierdzi豉 poparcie stowarzyszenia dla projektu rekonstrukcji zegara Przypkowskiego i o鈍iadczy豉, 瞠 wielu cz這nk闚 jest gotowych wspom鏂 finansowo t ide w oficjalnej zbi鏎ce funduszy. Rada wyrazi豉 te ufno嗆, 瞠 wszyscy cz這nkowie stowarzyszenia zaanga簑j si w ten projekt i pomog w odtworzeniu znacznika po逝dnia czasu 鈔edniego na budynku Meridian w dawnym Obserwatorium Kr鏊ewskim w Greenwich.
Tekst pierwotnie ukaza si w grudniowym wydaniu Biuletynu British Sundial Society (2010). Przet逝maczono i opublikowano dzi瘯i uprzejmej zgodzie wydawcy Biuletynu British Sundial Society.
© Christopher Daniel, UK, chris.daniel@btinternet.com
© 2010 by GNOMONIKA.pl
Autor: Christopher Daniel | T逝maczenie: Darek Oczki
liczba wizyt: 3103 | ocena: 4,50 (g這s闚: 2) | komentarze: 6
Przypisy
  • Tadeusz Przypkowski: kopia oryginalnego projektu datowanego na 15 listopada 1967.
  • D.W. Waters: The Art of Navigation in Elizabethan and Early Stuart Times, Hollis & Carter, Londyn (1958).
  • A.P. Herbert: Sundials Old and New – Fun with the Sun, Methuen & Co. Ltd., London (1967). Wst瘼 napisany przez komandora porucznika Davida W. Watersa, RN, FRHistS, FRAS (23 marca 1965).
  • Ibid. Kopia podpisana przez autora datowana na 14 lipca 1967.
  • F. Maddison: kopia listu do D.W. Watersa, National Maritime Museum, datowany na 8 lipca 1960.
  • P.G. Coole: kopia listu datowanego na 20/11/67, dotycz帷ego artyku逝 Kathleen Higgins "Podzia zegar闚 s這necznych", Annals of Science, 4(9), 15 grudnia 1953, z uwzgl璠nieniem tematu nomenklatury zegar闚 s這necznych i potrzeby bada z tym zwi您anych.
  • C. Daniel: notatka do Davida W. Watersa, kustosza, szefa Dzia逝 Astronomii i Nawigacji: raport z budowy zegara s這necznego (2): Zegar s這neczny na budynku Meridian. Datowana na 27 czerwca 1968.
  • C. Daniel: Rysunek z czterema schematami pokazuj帷ymi roczn drog S這鎍a, kt鏎a wyra瘸 si w postaci analemy, wykonany po obserwacjach na po逝dniuku w Greenwich w godzinach 12:00 (GMT) – 13:00 (BST). (15 sierpnia 1968).
  • Dr Tadeusz Przypkowski: list datowany na 31 pa寮ziernika 1968, odpowiadaj帷y na wcze郾iejszy list od autora.
  • Dom Fran蔞is Bedos de Celles: tablica. 27. – Meridienne Verticale du tems moyen, le plan declinant du midi vers l'orient de 42 degr廥 36 minutes; La Gnomonique Pratique, ou l'Art de Tracer Les Cadrans Solaires, wydanie pierwsze, Pary 1760.
  • Dr Tadeusz Przypkowski: list datowany na 7 grudnia 1968 z przeprosinami na jego b陰d, z propozycj zado嗆uczynienia za stary poniesione przez Narodowe Muzeum Morskie i zapraszaj帷y autora do odwiedzenia go w Polsce.
  • D. Bateman: Sundials in DERA, DERA (2000).
  • Paszport autora: wiza czechos這wacka 1969, CSSR piecz璚ie: wjazd: Praha 21.10. – wyjazd 26.10, wiza polska 1969, piecz璚ie: wjazd: 26.X.1969 – wyjazd: 02.XI 1969.
  • C. Daniel: Sundials on Walls, National Maritime Museum: Maritime Monographs and Reports nr. 28 (1978).
  • C. Daniel: Poles apart, The Sundial Page, Clocks Magazine, 25/8 (wrzesie 2002).
  • C. Daniel: Polish heritage, The Sundial Page, Clocks Magazine, 25/9 (pa寮ziernik 2002).
  • D. Bateman: e-mail datowany na 15 czerwca 2010.
  • G. Clifton: kopia listu di D.A. Batemana, datowanego na 12 czerwca 2009.
  • D. Bateman: list do dr G. Clifton, 17 czerwca 2009.
  • D. Bateman: list do dr G. Clifton, 26 kwietnia 2010.
  • C. Daniel: list do dr G. Clifton, 30 kwietnia 2010.
  • F.W. Cousins: Sundials – A Simplified Approach by Means of the Equatorial Dial, ilustracje: Malcolm Chandler, John Baker, Londyn, (1969).
  • F.W. Cousins: list do autora, 26 grudnia 1968.
  • F.W. Cousins: list do autora, listopad 1969.
  • C. Daniel: Figures-of-eight, The Sundial Page, Clocks Magazine, 19/5 (pa寮ziernik 1996).
  • C. Daniel: A practical instrument, The Sundial Page, Clocks Magazine, 22/12 (grudzie 1999).
Seria: Zegary Tadeusza Przypkowskiego w Greenwich
Komentarze z Forum
02.12.2010 10:35
Dharani
Aktualnie wydaje si, 瞠 piszemy wy陰cznie o zegarach Przypkowskiego w Greenwich, ale przez czysty przypadek. Najpierw bowiem przet逝maczy貫m dwa teksty Chrisa Daniela opowiadaj帷e o znaczniku po逝dnia w Greenwich (artyku造 z magazynu Clocks z lat 90.), potem cz窷 jego ksi捫ki Sundials on Walls (wydanej w roku 1978), a teraz pojawi si ten projekt z odbudow zegara. Tak si to wszystko jako zbieg這 w czasie i mo積a mie wra瞠nie, 瞠 mamy dywanowy nalot wiadomo軼i o Greenwich i dzie豉ch Przypkowskiego  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
04.12.2010 10:34
mlose
安ietny artyku, gratuluj t逝maczenia !
Pomys odtworzenia jak najbardziej s逝szny.
Mogliby鄉y te zrobi ma陰 kwest i przynajmniej symbolicznie si dorzuci do tej rekonstrukcji.
Mam nawet na my郵i pewn dam w UK, o prawdopodobnie polskich korzeniach, tw鏎c wyrafinowanych
zegar闚 s這necznych, kt鏎a mog豉by si podj望 zadania ! http://www.sundialsomething.com/
(To ta babka, kt鏎a jako pierwsza od prawie 300 lat wykona豉 r璚zn grawerk zegar podw鎩ny horyzontalny  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
05.12.2010 03:33
mlose
Wys豉貫m list w sprawie rekonstrukcji zegar闚 w Greenwich do Instytutu Adama Mickiewicza, kt鏎y zajmuje si promocj kultury polskiej za granic jak r闚nie do Ambasady Polskiej w Londynie. Miejmy nadziej 瞠 uzyskamy przynajmniej patronat dla przedsi瞝zi璚ia rekonstrukcji a mo瞠 i jak捷 pomoc przy pozyskiwaniu funduszy.
Kujmy 瞠lazo p鏦i gor帷e  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'> !
06.12.2010 12:23
Dharani
Maciek, super pomys  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'>
Ja przekaza貫m info do Muzeum w J璠rzejowie, ale odpowied, kt鏎 otrzyma貫m nie rodzi za wielkich nadziei na wsparcie czy jakiekolwiek dzia豉nie. My郵, 瞠 mo積a spr鏏owa zainteresowa spraw Polsk Akademi Nauk. Skontaktuj si z panem Jaros豉wem W這darczykiem i zobacz, cze PAN jest w stanie jako pom鏂.
09.12.2010 03:09
Dharani
Poszed list do pana Jaros豉wa W這darczyka z PAN-u.
11.12.2010 11:57
mlose
Dosta貫m odpowied z Instytutu Kultury Polskiej w Londynie.
Instytut mo瞠 si w陰czy w akcj, w obszarze promocji wydarzenia, mo瞠 wspom鏂 ewentualne w druki okoliczno軼iwe. Prawdopodobnie sami b璠 si ju kontaktowa w tej sprawie z National Maritime Museum (w sk陰d kt鏎ego wchodzi Oberwatorium Greenwich).
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.