J.J. ››› Ochrona zabytk闚, Nr 2 (45), Warszawa 1959, Rok 12

Ratusz w Sandomierzu odzyska zegar s這neczny

4 wrze郾ia 2013, godz. 23:54
 
Ratusz
Zegar s這neczny na jednym z najpi瘯niejszych i najcenniejszych zabytkowych ratusz闚 w Polsce – na ratuszu w Sandomierzu – powsta na prze這mie XVI- XVII w. Jak na to wskazywa造 resztki czarnego podk豉du i g喚bokiego w nim grawerunku, widoczne jeszcze spod odbitego a p騧niej na這穎nego tynku, ci皻y by w typowej renesansowej technice sgraffito. Wykre郵ony by 軼i郵e wed逝g danych naukowych. Kompozycja zegara przechowa豉 si w p騧niejszych malowaniach tynku. Kiedy ca造 ratusz na nowo wytynkowano, to na nowym tynku wymalowano zegar wed逝g dawnych 郵ad闚, powtarzaj帷 stary wz鏎 kompozycyjny. Malowanie to powtarzano jeszcze wielokrotnie. Zegar ten wida jeszcze wyra幡ie na dawnych fotografiach ratusza z lat 60-tych XIX w., przy czym jednak ju oznaczenie godzin by這 fa連zywe.
"Odnowienie" zegara przed laty dwudziestu polega這 na ca趾owitym skuciu dawnych resztek sgraffita, widocznych jeszcze w r. 1936, na這瞠niu nowej, grubej p造ty z tynku i wymalowaniu cyfr zegarowych bez 瘸dnego podk豉du naukowego. Usuni皻o przy tym 郵ady bocznych dekoracyjnych wyko鎍ze kompozycji, pozostawiaj帷 jedynie samo p馧kole. Nie ruszono jedynie wskaz闚ki, prawid這wo pierwotnie ustawionej, lecz ponowne "odnowienie" po wojennych uszkodzeniach i nowym na這瞠niu tynku do grubo軼i ponad 5 cm cz窷ciowo utopi這 w warstwie nowego tynku jej zako鎍zenie w postaci opierzenia strza造. Cyfry wymalowano na nowo i czysto dekoracyjnie, tak i zegar nie posiada 瘸dnego funkcjonalnego znaczenia.
Jan B造skosz wg. J霩efa Szermentowskiego – Ratusz w Sandomierzu 1855, olej, kopia z 1978 r. W豉sno嗆 Muzeum Okr璕owego w SandomierzuOpieraj帷 si na 郵adach pierwotnego sgraffita oraz na wytycznych kompozycyjnych przechowanych na dawnych zdj璚iach, dr Tadeusz Przypkowski z J璠rzejowa, kt鏎y sko鎍zy w豉郾ie prace rekonstrukcyjne dwu zabytkowych zegar闚 s這necznych w Pary簑, wykona zegar na sandomierskim ratuszu w pierwotnej technice sgraffito. Ta najbardziej szlachetna z monumentalnych technik zdobienia architektury wskrzeszona zosta豉 w Polsce przez niego oraz przez Edwarda Manteuffla przy przedwojennych pracach przy Zamku Kr鏊ewskim w Warszawie, a po wojnie by豉 szeroko stosowana przy odbudowie starego miasta w Warszawie i Lublinie.
Ca這嗆 zegara na ratuszu sandomierskim zosta豉 zrekonstruowana. Z autentyku uda這 si jedynie zachowa dawn oryginaln wskaz闚k po uprzednim jej wyprostowaniu. Wskaz闚ka ta wykazuje precyzyjn technik kowalstwa prze這mu XVI-XVII w.; ma ona posta opierzonej strza造 z pi瘯nie toczonym uj璚iem podp鏎ki. Kompozycja zegara jest z lekka iluzjonistyczna, zgodnie zreszt z duchem epoki renesansu.
Zabytkowy zegar s這neczny na ratuszu w Sandomierzu, podobnie jak inne zrekonstruowane przez dr Przypkowskiego, wskazuje "zabytkow" godzin czasu prawdziwego s這necznego, tak jaka obowi您ywa豉 w XVI-XVIII w. To znaczy, 瞠 gdy zegar wskazuje godzin dwunast, wtedy jest moment prawdziwego po逝dnia i s這鎍e znajduje si na firmamencie niebieskim w swym najwy窺zym po這瞠niu. Ze wzgl璠u jednak na nier闚nomierno軼i w obiegu ziemi wok馧 s這鎍a moment owego prawdziwego po逝dnia przesuwa si w czasie bezwzgl璠nym w ci庵u roku w granicach przesz這 p馧 godziny. Z pocz徠kiem XIX w. zaprowadzono obowi您uj帷y czas 鈔edni miejscowy zamiast prawdziwego s這necznego, dotychczas obowi您uj帷ego i st康 konieczne poprawki, zmienne w ci庵u roku w豉郾ie w granicach przesz這 p馧 godziny, na kt鏎e przed XIX w. w praktyce nie zwracano wcale uwagi.
Ratusz w Sandomierzu, pi瘯ny zabytek architektury renesansowej. Przypomina nieco Sukiennice w Krakowie. Na wie篡 ratuszowej zegar z XVI w. Ratusz pierwotny pochodzi z XIII w. i XIV w., attyka renesansowa z XVI w., wie瘸 barokowa z XVIII w.Czas miejscowy 鈔edni odpowiada tylko po逝dnikowi, na kt鏎ym le篡 dana miejscowo嗆. R騜nica mi璠zy czasami po逝dnik闚 przechodz帷ych przez zachodni i wschodni granic Polski wynosi prawie 40 minut. Dla niezb璠nego administracyjnego ujednolicenia czasu w pa雟twie w okresie pierwszej wojny 鈍iatowej zaprowadzono w Polsce i krajach s御iednich jako obowi您uj帷y czas 鈔odkowo-europejski, czas po逝dnika przechodz帷ego u nas przez Zgorzelec. Dlatego te od czasu 鈔edniego miejscowego w Sandomierzu trzeba odj望 27 minut, aby otrzyma czas obowi您uj帷y; w Kielcach tylko 22,5 minuty, w Cz瘰tochowie tylko 16,5. S to okresy czasu, w ci庵u kt鏎ych po逝dnik Zgorzelca w obrocie ziemi wok馧 swej osi zajmie miejsce w stosunku do s這鎍a, po逝dnika Cz瘰tochowy, Kielc czy Sandomierza.
W ostatnich latach wprowadzono okresowo czas letni, wymagaj帷y dodania jednej godziny w miesi帷ach letnich do czasu strefowego 鈔odkowo-europejskiego, obowi您uj帷ego w ci庵u reszty roku, a wi璚 czas wschodnio-europejski.
Z tych to wszystkich przyczyn dla uzyskania czasu obowi您uj帷ego z odczytania czasu "zabytkowego", s這necznego, prawdziwego, z zabytkowego zegara s這necznego w Sandomierzu w okresie zimowym lub w okresie, kiedy nie obowi您uje czas letni, nale篡 od czasu, jaki wskazuje zegar, odj望 minut:
W okresie za obowi您uj帷ego czasu letniego nale篡 doda minut:
Ponad zegarem s這necznym umie軼i dr Przypkowski, po uzgodnieniu z Wojew鏚zkim i Miejskim Konserwatorem Zabytk闚, jedyny element jakiego przedtem nie by這, a mianowicie heraldycznie najbardziej prawid這wo wykre郵ony herb miasta Sandomierza. Jako wz鏎 pos逝篡豉 wspania豉 piecz耩 miejska znajduj帷a si w doskonale zachowanym oryginalnym t這ku piecz皻nym z XIV w., wykonanym w br您ie, znajduj帷a si w zbiorach Czartoryskich w Krakowie. Piecz耩 ta powinna kiedy powr鏂i do Sandomierza, tym bardziej, 瞠 Sandomierz ma ju w豉sne Muzeum Pa雟twowe w odbudowanej s造nnej kamienicy Ole郾ickich.
Dr Przypkowski, jako do鈍iadczony heraldyk, nie kopiowa wiernie piecz璚i, kt鏎ej kompozycja jest dostosowana do kolistego jej wykroju, lecz bior帷 z niej wszystkie zasadnicze heraldyczne elementy skomponowa je w prawid這wej renesansowej tarczy wed逝g wszelkich prawide sztuki heraldycznej. Jest to wi璚 najbardziej naukowo i plastycznie opracowany herb miasta.
Sandomierz ? Ratusz z XV w. Fot. Tadeusz PrzypkowskiPonadto na podstawie historycznych danych dostarczonych przez prof. S. Mikuckiego i prof. K. Lepszego oraz przy konsultacji dr T. Przypkowskiego, w豉dze miejskie zdecydowa造 do czasu ewentualnego wskrzeszenia wojew鏚ztwa sandomierskiego za barwy miejskie przyj望 podane przez D逝gosza historyczne barwy ksi瘰twa a potem wojew鏚ztwa: 鄴速, czerwon i niebiesk. Dopiero po wskrzeszeniu wojew鏚ztwa mog這by miasto, kt鏎e teraz chce jako pami徠k po wojew鏚ztwie u篡wa jego barw, przej嗆 na u篡wanie typowych barw miejskich: niebieskiej z w御kim pasem bia造m (郵ad po orle pa雟twowym w herbie miasta) i czerwonej tej samej szeroko軼i, co niebieska.
© 2013 by GNOMONIKA.pl
Autor: J.J.
liczba wizyt: 2137 | ocena: 4,00 (g這s闚: 1) | komentarze: 1
Komentarze z Forum
05.09.2013 03:42
Dharani
Pomijaj帷 fakt, 瞠 tekst w zasadzie dotyczy historii jednego zegara s這necznego, to uwa瘸m go za bardzo warto軼iowy tak瞠 dla wszystkich chc帷ych zrozumie r騜nice mi璠zy czasem pokazywanym przez zegary s這neczne, a czasem 鈔ednim strefowym, kt鏎ego u篡wamy w codziennym 篡ciu. Rzeczy te m闚iono ju na wiele sposob闚, ale mo瞠 w豉郾ie ten trafi do wyobra幡i  <img src='/forum/images/smilies/icon_e_smile.gif'> Edukacji nigdy za wiele, wi璚 polecam.
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.