Darek Oczki ››› J璠rzej闚 miastem zegar闚 s這necznych?

Otwarcie Ogrodu Czasu w J璠rzejowie

28 pa寮ziernika 2014, godz. 16:57
 
W sobot 25 pa寮ziernika 2014 w Muzeum im. Przypkowskich w J璠rzejowie mia豉 miejsce uroczysta inauguracja nowo wyremontowanego ogrodu. Na przestrze t sk豉da si zesp馧 basen闚 z kaskadami wody, altana, w kt鏎ej opisane s odmiany lokalnych ryb, mur ze znakami astronomicznymi wykonanymi w technice sgraffito, oraz – co najwa積iejsze dla mi這郾ik闚 s這necznego czasu – Ogr鏚 Czasu obejmuj帷y a jedena軼ie zegar闚 s這necznych. Cztery z tych czasomierzy to instrumenty zabytkowe, jeden jest rekonstrukcj zegara, kt鏎y sta tu przed laty, za pozosta貫 wykonano w tym roku, by demonstrowa造 r騜ne mo磧iwo軼i gnomoniki. Ca造 obraz uzupe軟ia wielki zegar na pawilonie wystawowym, wykonany przez Tadeusza Przypkowskiego.
Inauguracja
Cz窷 artystyczna oczywi軼ie z zegarami s這necznymi w tle. Fot. Milos NosekW czasie oficjalnej ceremonii otwarcia ogrodu, kt鏎a odby豉 si w muzealnym pawilonie, wymieniono nazwiska ludzi zaanga穎wanych w projekt. Bez w徠pienia wszyscy oni odegrali istotn rol w realizacji przedsi瞝zi璚ia, jednak dla nas, mi這郾ik闚 zegar闚 s這necznych liczy si tu tylko jedno nazwisko, kt鏎e na uroczysto軼i pad這 niejako przez przypadek. Marek Szymocha to od lat uznany polski gnomonik, kt鏎y podj掖 si wielkiego wyzwania, jakim by這 zaprojektowanie i wykonanie siedmiu nowych zegar闚 s這necznych oraz renowacja, konserwacja, a niekiedy tak瞠 rekonstrukcja wspomnianych ju zegar闚 historycznych. Czasu nie by這 wiele, a zadanie naprawd wymagaj帷e – st康 te nasza wdzi璚zno嗆, podziw i szacunek dla osoby Marka. Do kompletu brakuje ju tylko jednego czasomierza, kt鏎y mamy nadziej niebawem do陰czy do swoich koleg闚 i ostatecznie zako鎍zy ca造 projekt. Renowacja ogrodu ma dla nas szczeg鏊ne znaczenie, gdy ide t lobbowali鄉y ju ponad rok temu. Wierzymy, 瞠 nasze naciski pokaza造 jak wa積e jest jego odnowienie i ponowne otwarcie dla zwiedzaj帷ych, a szczeg鏊nie dla pasjonat闚 s這necznych zegar闚.
Pasjonaci s這necznych zegark闚 z Polski i CzechTak du瘸 i g這郾a impreza to oczywi軼ie doskona豉 okazja do spotkania si mi這郾ik闚 gnomoniki, i to nie tylko z Polski: nasz nieoficjalny zlot odwiedzi這 tak瞠 dw鏂h aktywist闚 z Czech – Milo Mosek i Jarom甏 Ciesla, kt鏎zy wsp鏊nie kieruj projektem katalogowania czeskich i s這wackich zegar闚 s這necznych. W tym jak瞠 mi造m gronie ogl康ali鄉y nowe i stare zegary w Ogrodzie Czasu, wymieniali鄉y do鈍iadczenia oraz zwiedzali鄉y ekspozycj muzealn pod okiem j璠rzejowskiego astronoma, Rafa豉 Zaczkowskiego, kt鏎y jak si dowiedzieli鄉y szykuje ju kolejne publikacje po鈍i璚one historii gnomoniki.
J璠rzej闚 na mapie Polski to jedynie niewielka kropka, jednak waga kolekcji Muzeum im. Przypkowskich stanowi niebagatelny potencja, kt鏎y lokalni w這darze powinni odpowiednio wykorzysta do promocji miasta. Ju nied逝go zostanie ono niemal odci皻e od ruchu turystycznego za przyczyn powstaj帷ych wok馧 obwodnic. Je郵i nie stan przy nich ogromne bilbordy informuj帷e o istnieniu tych wyj徠kowych zbior闚, to miasto po prostu podupadnie, podobnie jak i Muzeum, w kt鏎e zainwestowano w豉郾ie tak ogromne 鈔odki. Wydaje si, 瞠 jedyn nadziej dla J璠rzejowa jest nowa wizja promocji – nasz pomys to has這:
J璠rzej闚 miastem zegar闚 s這necznych
Warszawska delegacja w rozmowie z dyrektorem Muzeum, panem Piotrem Maciejem Przypkowskim. Fot. Radek CzubaI nie chodzi tu bynajmniej o promocj samej li tylko kolekcji muzealnej, ale tak瞠 o wszystkie inne zegary s這neczne istniej帷e w mie軼ie. Trzeba je wszystkie odnowi, zadba o nie i o鈍ietli w nocy. Trzeba odtworzy te zegary, kt鏎e istnia造 tu wcze郾iej, a kt鏎e w豉snymi r瘯ami wykonali Feliks i Tadeusz Przypkowscy, osoby tak wa積e w historii miasta. Wspomnie tu wystarczy kilka sgraffitowych s這necznik闚, kt鏎e z niejasnych powod闚 znikn窸y z j璠rzejowskich 軼ian: zegar na dawnym budynku stra篡 po瘸rnej (F.P.), zegar na domu E. Je瞠wskiego przy ul. Pi鎍zowskiej (F.P.), czy ten na klasztorze Cysters闚 (T.P). To wszystko by造 doskonale zaprojektowane i wykonane czasomierze o charakterze naukowym, a nie jedynie ozdobnym, cho niew徠pliwie wykonano je ze sporym wyczuciem estetyki. Posiada造 one faktyczn funkcjonalno嗆 o ogromnej precyzji i mog造by dzia豉 a do dzi, gdy nie owe zadziwiaj帷e decyzje o ich usuni璚iu. Miasto musi zadba o to, by powsta造 nowe s這neczniki, by miejscowi ludzie zainteresowali si t form przyozdabiania swoich posesji i dom闚. To dzie這 dla ca貫j spo貫czno軼i, kt鏎e szybko zaowocuje turystami pragn帷ymi odwiedzi tak wyj徠kowe miejsce.
Ogr鏚 jakim go urz康zi Tadeusz Przypkowski. Fot. archiwum rodziny PrzypkowskichW ca貫j Europie istniej miejscowo軼i, niekiedy znacznie mniejsze od J璠rzejowa, szczyc帷e si mianem miast i wiosek zegar闚 s這necznych. Wspomnie tu mo積a Aiello del Friuli we W這szech, Saint-V廨an we Francji czy Taubenheim w Niemczech. Niemcy swoj drog maj przynajmniej kilka miejscowo軼i o takim charakterze. Trzeba od鈍ie篡 witacze i odpowiednio ukierunkowa wizerunek ca貫go miasta. Potrzebne s ksi捫ki, poczt闚ki, kalendarze i rozmaite inne publikacje rozprowadzane na miejscu, kt鏎e by popularyzowa造 pi瘯no zegar闚 s這necznych oraz stoj帷 za nimi wiedz. Potrzebny jest wielki horyzontalny zegar na 鈔odku placu Ko軼iuszki. W ogrodzie i na rynku konieczne s kawiarnie, cukiernie i sklepy z pami徠kami. Tak szeroko zakrojona akcja bez w徠pienia wpisze si we wszystkie przewodniki turystyczne i sprawi, 瞠 miasto 軼i庵nie odwiedzaj帷ych nie tylko z naszego kraju i zat皻ni 篡ciem.
Autor nowych slonecznik闚 prezentuje Zegarynce zasad dzia豉nia zegara s逝pkowegoWed逝g naszego nieoficjalnego rankingu J璠rzej闚 (20 zegar闚) ju teraz jest na trzecim miejscu w Polsce je郵i chodzi o liczb sta造ch zegar闚 s這necznych (kolekcja muzealna nie jest tu brana pod uwag). Wyprzedzaj go jedynie Warszawa (52) i Krak闚 (21). Dane pochodz z pa寮ziernika 2014. Ten ostatni, brakuj帷y jeszcze zegar zapewne przesunie J璠rzej闚 o jedno oczko w g鏎, ale pami皻a nale篡, 瞠 inne miasta te nie zasypiaj i wci捫 powstaj w nich nowe s這neczniki w ramach r騜nych inicjatyw. Dla J璠rzejowa to jest szansa na przysz這嗆. Oczywi軼ie, wymaga ona nak豉d闚, wielu inwestycji i zbiorowego dzia豉nia, ale je郵i mieszka鎍y nie chc doczeka upadku miasta, bezrobocia i skrajnej n璠zy, to ju dzi trzeba zacz望 dzia豉nie i zbieranie funduszy. Samo Muzeum tak瞠 warte jest szerokiej reklamy. By mo瞠 warto przemy郵e wykorzystanie do promocji nieoficjalnej nazwy
Muzeum zegar闚 s這necznych
Rafa Zaczkowski oprowadza po Muzeum go軼i z CzechPrawdopodobnie rodzinie Przypkowskich ten pomys nie b璠zie si zbytnio podoba, ale nie chodzi przecie o sta陰 zmian nazwy, lecz o kolejne has這. Obecna nazwa powinna jak najbardziej pozosta, lecz jej powi您anie z konkretn kolekcj nadaje profiluj帷ego wyrazu, a turystom m闚i znacznie wi璚ej ni samo lakoniczne "Muzeum im. Przypkowskich".
Wiemy, 瞠 Muzeum nie poprzestanie na dotychczasowych dzia豉niach – za jaki czas renowacji zostan poddane kolejne dwa historyczne czasomierze. Tym razem oba s wertykalne i b璠 pokazywa czas w pozycji pionowej. Pierwszy z nich to wykonany z piaskowca zegar z XIX w. posiadaj帷y interesuj帷e inskrypcje i demonstruj帷y kunszt dawnych mistrz闚 gnomoniki. Ten zegar do陰czy ma do zbioru w Ogrodzie Czasu. Drugi jest dzia貫m Feliksa Przypkowskiego i pierwotnie wisia na dziedzi鎍u domu Przypkowskich. Po renowacji zawisn望 ma mi璠zy oknami budynku dawnej apteki.
Ogr鏚 Czasu
Przyk豉d przemiany pod wp造wem fachowej renowacji – historyczny zegar s這neczny z 1824 roku wczoraj i dziNa koniec warto by mo瞠 po鈍i璚i kilka s堯w samym s這necznym zegarom, kt鏎e ogl康a ju mo積a w Ogrodzie Czasu. Ca造 zesp馧 zorganizowany jest w formie okr璕u – cz窷 zegar闚 stoi po jego obwodzie, a inne wzd逝 linii po逝dnikowej przebiegaj帷ej przez jego 鈔odek. W centralnym punkcie ustawiono niewielki g豉z, na kt鏎ym w latach 30. XX w. Tadeusz Przypkowski uczy si zasad gnomoniki pod okiem swego ojca. Jako 瞠 powierzchnia kamienia jest nieregularna, to do wykonania na nim zegara Tadeusz wykorzysta instrument Jastrz瑿owskiego znajduj帷y si w muzealnej kolekcji. Wok馧 tego czasomierza ustawiono po okr璕u niewielkie postumenty, s逝膨ce za podstawy dla o鄉iu zegar闚. Wszystkie zegary historyczne znajduj si wzd逝 linii po逝dnikowej, za pozosta貫 to instrumenty wykonane wsp馧cze郾ie.
Polscy mi這郾icy s這necznego pomiaru czasu – wreszcie by豉 okazja, by si spotka w 鈍iecie rzeczywistymW鈔鏚 okaz闚 historycznych zobaczy mo積a orygina zegara z warszawskich ζzienek z 1777 roku, kt鏎y do ostatniej wojny sta przy Bia造m Domu. Wed逝g dawnych przekaz闚 mia to by najbardziej efektowny ze s這necznych czasomierzy kr鏊a Stanis豉wa Augusta Poniatowskiego. W czasie wojny zegar zosta powa積ie uszkodzony i zapewne dlatego 闚czesny Rektor Uniwersytetu Warszawskiego przekaza go Muzeum im. Przypkowskich. Dzisiaj w ζzienkach ogl康a mo積a jedynie jego replik. Dwa inne zabytki to zegary horyzontalne z 1824 (nr. inw. MPJ/A/121) i 1846 r. (nr. inw. MPJ/A/381) – numery odwo逝j si do pozycji w Katalogu zegar闚 s這necznych pod redakcj Rafa豉 Zaczkowskiego. Ostatni w tej grupie zegar wymaga odtworzenia od pocz徠ku na podstawie zachowanych zdj耩, gdy jego stan nie pozwala ju na renowacj. Mowa tu o zegarze analematycznym z ruchomym gnomonem wertykalnym.
Lekcja geografii w j璠rzejowskim Ogrodzie CzasuPrawdziw uczt dla mi這郾ik闚 s這necznego pomiaru czasu s zegary wykonane na zlecenie Muzeum przez Marka Szymoch. Ka盥y z nich jest innego typu i ilustruje inne metody wskazywania godzin cieniem. Jest tu zegar wielokrotny o o鄉iu tarczach wykonanych osobno dla okres闚 jesienno-zimowego i wiosenno-letniego. Ma on posta dw鏂h stoj帷ych na sobie sze軼ian闚, kt鏎e od g鏎y zwie鎍zone s kul – dziewi徠ym zegarem, tym razem r闚nikowym. Obok stoi klasyczny zegar r闚nikowy wykonany z dw鏂h p馧okr璕闚 i umocowanego mi璠zy nimi pr皻a rzucaj帷ego cie na skal godzin. Dalej zobaczy mo積a rzadki w naszym kraju typ s這necznika – to zegar biegunowy lub inaczej polarny. Po drugiej stronie okr璕u wida zegar kulowy z ruchomym gnomonem, kt鏎y dla odczytu czasu nale篡 przekr璚i w kierunku s這鎍a. Obok niego stoi p鏦i co pusty cok馧 czekaj帷y jeszcze na ostatni zegar (pier軼ieniowy, wysoko軼iowy). Ostatni zegar jest chyba najbardziej wyj徠kowy w tym zespole – to najwi瘯szy chyba istniej帷y s逝pkowy czasomierz wysoko軼iowy, tak zwany pasterski.
Ju teraz Ogr鏚 Czasu odwiedzany jest przez ca貫 wycieczki, a jego eksponaty codziennie s逝膨 za pomoce naukowe w lekcjach geografii i astronomii.
© 2014 by GNOMONIKA.pl
Autor: Darek Oczki
liczba wizyt: 3231 | ocena: 5,00 (g這s闚: 1) | komentarze: brak
Seria: Muzeum im. Przypkowskich w J璠rzejowie
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.