Darek Oczki ››› Italia w grudniu

Przesilenie zimowe, zegary refleksyjne i godziny w這skie

1 stycznia 2016, godz. 20:07
 
Astronomiczny pocz徠ek zimy w 2015 roku wypada 21 grudnia, jednak dla nas zima rozpocz窸a si dzie wcze郾iej, gdy w豉郾ie tego dnia mieli鄉y wyj徠kow przyjemno嗆 obserwowania zimowego przesilenia s這necznego na linii po逝dnikowej w Bergamo w Italii, na kt鏎ej pocz徠ek zimy opisano wcze郾iejsz dat. Obserwacja przej軼ia s這鎍a przez lokalny po逝dnik w tak charakterystycznym dniu to niezwyk貫 do鈍iadczenie. Zegar ten powsta w 1796 roku
Meridiana w Bergamo w podcieniach pa豉cu RagioneCo ciekawe nie byli鄉y jedynymi obserwatorami tego spektaklu – wzd逝 linii po逝dnikowej w centrum starego miasta w Bergamo zebra si ca趾iem poka幡y t逝m widz闚. Nie ka盥y od razy wiedzia co si dzieje i czemu wszyscy ze skupieniem obserwuj chodnik, ale s御iedzi od razu informowali nowo przyby造ch w czym rzecz, i podziw natychmiast zast瘼owa wyraz zdziwienia na ich twarzach. 畝dne z nas nie zna w這skiego, wi璚 nie mogli鄉y rozumie rozm闚 i udzielanych sobie nawzajem wyja郾ie, ale wida by這 wyra幡ie, 瞠 niekt鏎zy przyszli tam miejsce specjalnie po to, by m鏂 zaobserwowa owo wyj徠kowe zjawisko.
T逝m obserwuj帷y przej軼ie s這鎍a przez miejscowy po逝dnik w dniu zimowego przesileniaSama meridiana – jak po w這sku nazywa si zegar s這neczny – znajduje si na powierzchni pasa簑 znajduj帷ego si pod ustawionym na kolumnadzie Palazzo della Ragione. Wska幡ikiem czasu jest tu s這neczny promie przechodz帷y przez otw鏎 wykonany w okr庵貫j tarczy zamocowanej na kraw璠zi tej budowli. Dawniej w chwilach przej軼ia s這鎍a przez po逝dnik, ca造 pasa zakrywano drewnianymi parawanami, dzi瘯i czemu powstaj帷y wtedy p馧mrok podkre郵a kontrast plamki 鈍iat豉 wskazuj帷ej czas, jednak dzi ogl康aj帷y musz nieco wysili wzrok, by dok豉dnie dostrzec szczeg馧y. A trzeba wiedzie, 瞠 przy tak poka幡ych rozmiarach wska幡ika po逝dnia, go造m okiem wida powolny marsz s這necznego promienia. Na koniec t逝m zebrany przy po逝dniku nagrodzi s這鎍e oklaskami za dobrze wykonan prac. No po prostu zdumiewaj帷e.
Zegary refleksyjne, czyli odbiciowe
Kolekcja zegar闚 s這necznych w zbiorach muzeum Poldi PezzoliPodczas tygodniowego pobytu w Italii uda這 nam si dotrze do 80 s這necznik闚 o bardzo r騜nych formach, kszta速ach, gnomonicznym skomplikowaniu, kolorystyce i oprawie plastycznej. Ukoronowaniem tych 這w闚 by豉 wizyta w mediola雟kim muzeum Poldi Pezzoli, w kt鏎ym obejrze mo積a pi瘯n kolekcj 200 zegar闚 przeno郾ych. Jednak z zegar闚 sta造ch najciekawszymi by造 s這neczniki refleksyjne, czyli takie, kt鏎ych konstrukcja opiera si na odbiciu 鈍iat豉 s這necznego i jego projekcj na powierzchni niedost瘼nej bezpo鈔ednio dla s這鎍a – na przyk豉d 軼ianie czy stropie jakiego pomieszczenia lub podcienia wspartego na kolumnach.
Wirydarz klasztoru Santa Maria Incoronata, w podcieniach kt鏎ego zobaczy mo積a a trzy zegary refleksyjneA trzy tego typu zegary znajduj si pod arkadami wirydarza klasztoru Santa Maria Incoronata w niewielkiej miejscowo軼i Martinengo (ok. 20 km na po逝dniowy wsch鏚 od Bergamo). Powsta造 one w 1738 roku. Dotarcie do nich nie by這 rzecz prost, zwa篡wszy na fakt, 瞠 jak wspomnia貫m nie m闚imy po w這sku, a w Italii trudno o konwersacj w j瞛yku angielskim. Szcz窷liwie jednak w tym w豉郾ie klasztorze trafili鄉y na ksi璠za, kt鏎y nie tylko rozumia, ale i p造nnie m闚i po angielsku. Bez wi瘯szego problemu zgodzi si te wpu軼i nas na teren klasztoru, mimo 瞠 by豉 to Wigilia, a ca豉 okolica 鈍ieci豉 pustkami.
Fragment tarczy zegara refleksyjnego umieszczonej na sklepieniu arkad okalaj帷ych wirydarz klasztoruZegary by造 dla nas spor nowo軼i i zachwyca造 jak ma這 co – szkoda tylko, 瞠 brakowa這 im lusterek by zademonstrowa swe dzia豉nie w praktyce. Wkr鏒ce jednak okaza這 si, 瞠 Italia obfituje w tego typu s這neczniki, cho niestety w wi瘯szo軼i s one do嗆 trudno dost瘼ne. Mnogo嗆 zegar闚 refleksyjnych wynika chyba z faktu, 瞠 to w豉郾ie z W這ch pochodzi Emmanuel Maignan, autor jednego z najpopularniejszych XVII-wiecznych podr璚znik闚 budowy s這necznik闚 refleksyjnych (Perspectiva horaria sive de horographia gnomonica tum theoretica tum practica, Rzym, 1648).
Pierwszy zegar refleksyjny wyszed spod r瘯i samego Miko豉ja Kopernika w czasie jego pobytu na Zamku Kapitu造 Warmi雟kiej w latach 1516-21, jednak jako 瞠 nie opisa on swego dzie豉, to w 鈍iecie nauki nie mo積a o nim m闚i jako o prekursorze tego typu czasomierzy.
Godziny w這skie
Arkady z zegarem s這necznymTu przed 安i皻ami odwiedzili鄉y pod Mediolanem Fabio Saviana, jednego z w這skich gnomonik闚, kt鏎y aktywnie udziela si w internecie. Jest on mi璠zy innymi autorem serwisu Sundial Atlas, kt鏎ego celem jest katalogowanie zegar闚 s這necznych ca貫go 鈍iata. To niezbyt d逝gie acz przemi貫 spotkanie zaowocowa這 zdobyciem kilku cennych informacji o tym gdzie w okolicy szuka ciekawszych s這necznik闚 oraz... drobnym prezentem w postaci niecodziennego kalendarza b璠帷ego t逝maczeniem na w這ski kalendarza powsta貫go w wyniku rewolucji francuskiej. By豉 to pr鏏a stworzenia zupe軟ie nowego systemu i tym samym zaprzeczenie wszystkich dotychczasowych ustale dotycz帷ych pomiaru czasu. Nie trudno domy郵i si jego obecnej u篡teczno軼i.
Kalendarz francuskiej rewolucji (w 鈔odkowej cz窷ci ryciny wida tak瞠 zegar s這neczny)Ciekawym tematem naszych rozm闚 by造 godziny w這skie, kt鏎e jak si okaza這 dotar造 do Italii na prze這mie XIII i XIV wieku. A sk康 pochodzi造? Ot騜 od naszych po逝dniowych s御iad闚: z Czech, kt鏎e uwa瘸 si dzi za 廝鏚這 tego systemu pomiaru godzin. W praktycznym u篡tku by造 one do pocz徠ku XVIII wieku, kiedy to na dobre rozpowszechni造 si p馧wyspie godziny astronomiczne. Fabio powiedzia jednak, 瞠 jeszcze 100 lat temu w Italii wiedziano czym s godziny w這skie. Ot騜 w鈔鏚 闚czesnych m篹czyzn istnia豉 bowiem moda na figlarne przechylanie noszonych kapeluszy, kt鏎ych skos okre郵ano mianem "godziny dwudziestej trzeciej", czyli pod k徠em zgodnym z przedostatni godzin dnia. Jak wiadomo godzina 24 nast瘼owa豉 w chwili zachodu s這鎍a, czyli by豉 dok豉dnie pozioma, za godzina wcze郾iejsza znajdowa豉 si na zegarach pod ni i by豉 delikatnie uko郾a.
Przyk豉d zegara wskazuj帷ego godziny w這skieInn ciekawostk o godzinach w這skich by豉 informacja o ty, 瞠 w pewnym okresie wprowadzono niewielk modyfikacj, kt鏎a mia豉 w pewnym sensie u鈔ednia powszechny czas. Rzecz wygl康a豉 w ten spos鏏, 瞠 wraz z nadej軼iem godziny 24, bi造 miejskie dzwony podaj帷 wszem i wobec informacj o tym fakcie. Jednak mniej wi璚ej p馧 godziny p騧niej bi造 dzwony ko軼ielne informuj帷e o ostatniej modlitwie dnia. To powodowa這 pewnego rodzaju dezinformacj, tote w豉dze 鈍ieckie i ko軼ielne postanowi造 wprowadzi drobn modyfikacj w swych wskazaniach, i aby ostatnie dzwony pokrywa造 si ze sob postanowiono nieco "op騧ni" oficjaln godzin 24 i "przyspieszy" por ostatnich nabo瞠雟tw. Tak wypracowany consensus zaowocowa jednomy郵no軼i wieczornych dzwon闚 i delikatn modyfikacj tworzonych od tego momentu zegar闚 z godzinami w這skimi. Podobno 豉two odr騜ni klasyczne zegary w這skie od ich m這dszych "u鈔ednionych" krewnych – ot騜 w tych pierwszych zegarach linia godziny 18 przechodzi przez przeci璚ie linii po逝dnika (pionowej) z lini horyzontu (poziomej lub uko郾ej – zale積ie od deklinacji 軼iany), za w "鈔ednich" linia godziny 18 znajduje si nieco poni瞠j.
Widok jeziora Como le膨cego u podn騜a AlpItalia to jeden z najbogatszych w s這neczniki kraj闚 鈍iata, wi璚 je郵i kto planuje niedrog podr騜, a lubi pi瘯ne widoki i malownicze zegary s這neczne, to polecamy lot do Bergamo i znalezienie w pobli簑 bazy wypadowej na arcyciekawe wycieczki z gnomonik w tle. Warto przy okazji zaopatrzy si w aplikacj Sundial Atlas Mobile na urz康zenia przeno郾e z systemem Android, kt鏎a u豉twia takie podr騜e i odnajdowanie w terenie kolejnych s這necznik闚.
© 2016 by GNOMONIKA.pl
Autor: Darek Oczki
liczba wizyt: 851 | ocena: brak | komentarze: brak
Przypisy
Seria: Zegary s這neczne Italii
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.