Darek Oczki ››› Italia w grudniu

Przesilenie zimowe, zegary refleksyjne i godziny w?oskie

1 stycznia 2016, godz. 20:07
 
Astronomiczny pocz?tek zimy w 2015 roku wypada 21 grudnia, jednak dla nas zima rozpocz??a si? dzie? wcze?niej, gdy? w?a?nie tego dnia mieli?my wyj?tkow? przyjemno?? obserwowania zimowego przesilenia s?onecznego na linii po?udnikowej w Bergamo w Italii, na kt鏎ej pocz?tek zimy opisano wcze?niejsz? dat?. Obserwacja przej?cia s?o?ca przez lokalny po?udnik w tak charakterystycznym dniu to niezwyk?e do?wiadczenie. Zegar ten powsta? w 1796 roku
Meridiana w Bergamo w podcieniach pa?acu RagioneCo ciekawe nie byli?my jedynymi obserwatorami tego spektaklu – wzd?u? linii po?udnikowej w centrum starego miasta w Bergamo zebra? si? ca?kiem poka?ny t?um widz闚. Nie ka?dy od razy wiedzia? co si? dzieje i czemu wszyscy ze skupieniem obserwuj? chodnik, ale s?siedzi od razu informowali nowo przyby?ych w czym rzecz, i podziw natychmiast zast?powa? wyraz zdziwienia na ich twarzach. ?adne z nas nie zna w?oskiego, wi?c nie mogli?my rozumie? rozm闚 i udzielanych sobie nawzajem wyja?nie?, ale wida? by?o wyra?nie, ?e niekt鏎zy przyszli tam miejsce specjalnie po to, by m鏂 zaobserwowa? owo wyj?tkowe zjawisko.
T?um obserwuj?cy przej?cie s?o?ca przez miejscowy po?udnik w dniu zimowego przesileniaSama meridiana – jak po w?osku nazywa si? zegar s?oneczny – znajduje si? na powierzchni pasa?u znajduj?cego si? pod ustawionym na kolumnadzie Palazzo della Ragione. Wska?nikiem czasu jest tu s?oneczny promie? przechodz?cy przez otw鏎 wykonany w okr?g?ej tarczy zamocowanej na kraw?dzi tej budowli. Dawniej w chwilach przej?cia s?o?ca przez po?udnik, ca?y pasa? zakrywano drewnianymi parawanami, dzi?ki czemu powstaj?cy wtedy p?mrok podkre?la? kontrast plamki ?wiat?a wskazuj?cej czas, jednak dzi? ogl?daj?cy musz? nieco wysili? wzrok, by dok?adnie dostrzec szczeg?y. A trzeba wiedzie?, ?e przy tak poka?nych rozmiarach wska?nika po?udnia, go?ym okiem wida? powolny marsz s?onecznego promienia. Na koniec t?um zebrany przy po?udniku nagrodzi? s?o?ce oklaskami za dobrze wykonan? prac?. No po prostu zdumiewaj?ce.
Zegary refleksyjne, czyli odbiciowe
Kolekcja zegar闚 s?onecznych w zbiorach muzeum Poldi PezzoliPodczas tygodniowego pobytu w Italii uda?o nam si? dotrze? do 80 s?onecznik闚 o bardzo r?nych formach, kszta?tach, gnomonicznym skomplikowaniu, kolorystyce i oprawie plastycznej. Ukoronowaniem tych ?ow闚 by?a wizyta w mediola?skim muzeum Poldi Pezzoli, w kt鏎ym obejrze? mo?na pi?kn? kolekcj? 200 zegar闚 przeno?nych. Jednak z zegar闚 sta?ych najciekawszymi by?y s?oneczniki refleksyjne, czyli takie, kt鏎ych konstrukcja opiera si? na odbiciu ?wiat?a s?onecznego i jego projekcj? na powierzchni niedost?pnej bezpo?rednio dla s?o?ca – na przyk?ad ?cianie czy stropie jakiego? pomieszczenia lub podcienia wspartego na kolumnach.
Wirydarz klasztoru Santa Maria Incoronata, w podcieniach kt鏎ego zobaczy? mo?na a? trzy zegary refleksyjneA? trzy tego typu zegary znajduj? si? pod arkadami wirydarza klasztoru Santa Maria Incoronata w niewielkiej miejscowo?ci Martinengo (ok. 20 km na po?udniowy wsch鏚 od Bergamo). Powsta?y one w 1738 roku. Dotarcie do nich nie by?o rzecz? prost?, zwa?ywszy na fakt, ?e jak wspomnia?em nie m闚imy po w?osku, a w Italii trudno o konwersacj? w j?zyku angielskim. Szcz??liwie jednak w tym w?a?nie klasztorze trafili?my na ksi?dza, kt鏎y nie tylko rozumia?, ale i p?ynnie m闚i? po angielsku. Bez wi?kszego problemu zgodzi? si? te? wpu?ci? nas na teren klasztoru, mimo ?e by?a to Wigilia, a ca?a okolica ?wieci?a pustkami.
Fragment tarczy zegara refleksyjnego umieszczonej na sklepieniu arkad okalaj?cych wirydarz klasztoruZegary by?y dla nas spor? nowo?ci? i zachwyca?y jak ma?o co – szkoda tylko, ?e brakowa?o im lusterek by zademonstrowa? swe dzia?anie w praktyce. Wkr鏒ce jednak okaza?o si?, ?e Italia obfituje w tego typu s?oneczniki, cho? niestety w wi?kszo?ci s? one do?? trudno dost?pne. Mnogo?? zegar闚 refleksyjnych wynika chyba z faktu, ?e to w?a?nie z W?och pochodzi? Emmanuel Maignan, autor jednego z najpopularniejszych XVII-wiecznych podr?cznik闚 budowy s?onecznik闚 refleksyjnych (Perspectiva horaria sive de horographia gnomonica tum theoretica tum practica, Rzym, 1648).
Pierwszy zegar refleksyjny wyszed? spod r?ki samego Miko?aja Kopernika w czasie jego pobytu na Zamku Kapitu?y Warmi?skiej w latach 1516-21, jednak jako ?e nie opisa? on swego dzie?a, to w ?wiecie nauki nie mo?na o nim m闚i? jako o prekursorze tego typu czasomierzy.
Godziny w?oskie
Arkady z zegarem s?onecznymTu? przed ?wi?tami odwiedzili?my pod Mediolanem Fabio Saviana, jednego z w?oskich gnomonik闚, kt鏎y aktywnie udziela si? w internecie. Jest on mi?dzy innymi autorem serwisu Sundial Atlas, kt鏎ego celem jest katalogowanie zegar闚 s?onecznych ca?ego ?wiata. To niezbyt d?ugie acz przemi?e spotkanie zaowocowa?o zdobyciem kilku cennych informacji o tym gdzie w okolicy szuka? ciekawszych s?onecznik闚 oraz... drobnym prezentem w postaci niecodziennego kalendarza b?d?cego t?umaczeniem na w?oski kalendarza powsta?ego w wyniku rewolucji francuskiej. By?a to pr鏏a stworzenia zupe?nie nowego systemu i tym samym zaprzeczenie wszystkich dotychczasowych ustale? dotycz?cych pomiaru czasu. Nie trudno domy?li? si? jego obecnej u?yteczno?ci.
Kalendarz francuskiej rewolucji (w ?rodkowej cz??ci ryciny wida? tak?e zegar s?oneczny)Ciekawym tematem naszych rozm闚 by?y godziny w?oskie, kt鏎e jak si? okaza?o dotar?y do Italii na prze?omie XIII i XIV wieku. A sk?d pochodzi?y? Ot? od naszych po?udniowych s?siad闚: z Czech, kt鏎e uwa?a si? dzi? za ?r鏚?o tego systemu pomiaru godzin. W praktycznym u?ytku by?y one do pocz?tku XVIII wieku, kiedy to na dobre rozpowszechni?y si? p?wyspie godziny astronomiczne. Fabio powiedzia? jednak, ?e jeszcze 100 lat temu w Italii wiedziano czym s? godziny w?oskie. Ot? w?r鏚 闚czesnych m??czyzn istnia?a bowiem moda na figlarne przechylanie noszonych kapeluszy, kt鏎ych skos okre?lano mianem "godziny dwudziestej trzeciej", czyli pod k?tem zgodnym z przedostatni? godzin? dnia. Jak wiadomo godzina 24 nast?powa?a w chwili zachodu s?o?ca, czyli by?a dok?adnie pozioma, za? godzina wcze?niejsza znajdowa?a si? na zegarach pod ni? i by?a delikatnie uko?na.
Przyk?ad zegara wskazuj?cego godziny w?oskieInn? ciekawostk? o godzinach w?oskich by?a informacja o ty, ?e w pewnym okresie wprowadzono niewielk? modyfikacj?, kt鏎a mia?a w pewnym sensie u?rednia? powszechny czas. Rzecz wygl?da?a w ten spos鏏, ?e wraz z nadej?ciem godziny 24, bi?y miejskie dzwony podaj?c wszem i wobec informacj? o tym fakcie. Jednak mniej wi?cej p? godziny p?niej bi?y dzwony ko?cielne informuj?ce o ostatniej modlitwie dnia. To powodowa?o pewnego rodzaju dezinformacj?, tote? w?adze ?wieckie i ko?cielne postanowi?y wprowadzi? drobn? modyfikacj? w swych wskazaniach, i aby ostatnie dzwony pokrywa?y si? ze sob? postanowiono nieco "op?ni?" oficjaln? godzin? 24 i "przyspieszy?" por? ostatnich nabo?e?stw. Tak wypracowany consensus zaowocowa? jednomy?lno?ci? wieczornych dzwon闚 i delikatn? modyfikacj? tworzonych od tego momentu zegar闚 z godzinami w?oskimi. Podobno ?atwo odr?ni? klasyczne zegary w?oskie od ich m?odszych "u?rednionych" krewnych – ot? w tych pierwszych zegarach linia godziny 18 przechodzi przez przeci?cie linii po?udnika (pionowej) z lini? horyzontu (poziomej lub uko?nej – zale?nie od deklinacji ?ciany), za? w "?rednich" linia godziny 18 znajduje si? nieco poni?ej.
Widok jeziora Como le??cego u podn?a AlpItalia to jeden z najbogatszych w s?oneczniki kraj闚 ?wiata, wi?c je?li kto? planuje niedrog? podr?, a lubi pi?kne widoki i malownicze zegary s?oneczne, to polecamy lot do Bergamo i znalezienie w pobli?u bazy wypadowej na arcyciekawe wycieczki z gnomonik? w tle. Warto przy okazji zaopatrzy? si? w aplikacj? Sundial Atlas Mobile na urz?dzenia przeno?ne z systemem Android, kt鏎a u?atwia takie podr?e i odnajdowanie w terenie kolejnych s?onecznik闚.
© 2016 by GNOMONIKA.pl
Autor: Darek Oczki
liczba wizyt: 4324 | ocena: brak | komentarze: brak
Przypisy
Seria: Zegary s?oneczne Italii
Chcesz skomentowa ten artyku b康 do陰czy do trwaj帷ej dyskusji?
Wejd na Forum i podziel si z nami swoimi przemy郵eniami i wra瞠niami.