Feliks Przypkowski ››› Wszech?wiat 43 (1074), 26 pa?dziernika 1902

Przyrz?d najprostszy do oznaczenia czasu

1 lutego 2014, godz. 15:17
 
Pod powy?szym tytu?em profesor S. Glasenapp opisa? w "Nowoje Wremia" nr. 9459 z dnia 19 lipca roku bie??cego przyrz?d, kt鏎ego historia jest nast?puj?ca. Obmy?li? go i zbudowa? profesor uniwersytetu w Bonn, astronom Fryderyk Wilhelm August Argelander (1799-1875), lecz nigdzie nie opisa?. Udzieli? natomiast o nim wiadomo?ci dzi? ju? nie?yj?cemu astronomowi- obserwatorowi dostrzegalni kijowskiej D. I. Fabriciusowi, ten za? w r. 1873 opisa? jego budow? profesorowi Glasenappowi.
Budowa przyrz?du jest bardzo prosta: tr鎩k?t r闚noboczny ABC (fig. 1) zawieszony jest w ?rodkowym punkcie jednego ze swych bok闚. W punkcie A znajduje si? blaszka z otworkiem do przepuszczania promieni s?onecznych, odbijaj?cych si? na przeciwleg?ym boku BC, podzielonym na cz??ci dowolne. Do utrzymania tr鎩k?ta stale w kierunku pionowym s?u?y ci??ar C.
liczba wizyt: 2803 | ocena: brak | komentarze: brak
Tadeusz Przypkowski ››› Po drodze w kosmos, Warszawa 1961

Miara czasu

13 wrze郾ia 2013, godz. 01:52
 
Zegar s?oneczny z r. 1588 z ratusza w Gda?sku, z zaznaczonymi godzinami polskimiAstrolabium arabskie z r. 1054, najstarszy instrument naukowy w PolsceZasadniczym prawem fizycznym, na jakim opiera si? pomiar czasu, jest prawo powszechnego ci??enia. Na prawie ci??enia w jego przejawach we wszech?wiecie opieraj? si? wspomniane ju? najstarsze zegary ?wiata, to znaczy zegary s?oneczne. Zegar s?oneczny jest ze wszystkich zegar闚 najbardziej zwi?zany z wszech?wiatem, gdy? przez cie? rzucany wskaz闚k? – gnomonem wi??e si? on bezpo?rednio z tym olbrzymim zegarem, jakim jest nasz uk?ad s?oneczny i ruch Ziemi wok? S?o?ca. Ruch ten odcina jednostki czasu zwane przez nas godzinami. Zalet? zegara s?onecznego jest to, i? mo?na na jednej jego tarczy przedstawi? w krzy?uj?cych si? podzia?kach r?ne sposoby liczenia godzin, jakie tu poprzednio wspominano.
liczba wizyt: 6010 | ocena: 5,00 (g這s闚: 1) | komentarze: 1
Zofia Gansiniec ››› Filomata nr 249, czerwiec 1971

Zegary podr?ne

21 wrze郾ia 2012, godz. 16:12
 
Ryc. 1. Zegar podr?ny, tzw. szynka Portici, znaleziona w HerkulaneumW okresie hellenistycznym, w dobie rozkwitu nauk matematycznych i astronomicznych, uczeni opracowali r?nego rodzaju konstrukcje zegar闚 s?onecznych i zegar闚 wodnych, kt鏎e w miejscach publicznych, na placach i w budowlach wskazywa?y dok?adnie czas. "Item ex his generibus viatoria pensilia uti fierent, plures scripta reliquerunt. Ex quorum libris, si qui velit, subiectiones inrenire poterit, dummodo sciat analemmatos descriptiones". ("Wielu z nich pozostawi?o opisy, w jaki spos鏏 mo?na by z takich zegar闚 sporz?dzi? podr?ne zegary do zawieszenia. Je?li wi?c kto? chce, mo?e opieraj?c si? na ich pismach znale?? wskaz闚ki, byleby tylko umia? wykre?li? analemmat". Witruwiusz: O architekturze, przek?ad K. Kumanieckiego, 1956, s. 149).
liczba wizyt: 4629 | ocena: 4,00 (g這s闚: 1) | komentarze: 1
Feliks Przypkowski ››› Urania 10-12 (81-83), pa?dziernik-grudzie? 1948

Rys historyczny gnomoniki – nauki o budowie zegar闚 s?onecznych

20 sierpnia 2012, godz. 18:33
 
Zegar s?oneczny staro?ytnych Grek闚 zwany scaphe, w Muzeum Miejskim w Palermo. (Fot. dr T. Przypkowski)Podajemy rys historii gnomoniki pi鏎a dr F. Przypkowskiego w J?drzejowie, wybitnego znawcy tej dziedziny astronomii, w?a?ciciela jednego z najbogatszych muze闚 zegar闚 s?onecznych w Europie. (Urania – Red.)
Najs?ynniejszy kamienny kr?g ?wiata – Stonehenge na Wyspach BrytyjskichJu? cz?owiek pierwotny z okresu neolitycznego, ustawiaj?c w rz?dy nieobrobione wielkie g?azy, kierowa? je ku wschodowi i zachodowi s?o?ca w czasie przesile? lub por闚na? dnia z noc?, a nawet ustawia? je na linii po?udniowej. By?y to tak zwane menhiry. Egipcjanie buduj?c piramidy ?ciany ich stawiali pod?ug stron ?wiata, a dla okre?lenia chwili po?udnia i oznaczenia linii po?udniowej u?ywali pionu, rzucaj?cego cie? na r闚n? powierzchni?, co by?o ju? zacz?tkiem zegara s?onecznego. S?ynne egipskie obeliski, umieszczane przed ?wi?tyniami, s? pozosta?o?ciami po tego rodzaju urz?dzeniach dla oznaczania chwili po?udnia. Biblia w kilku miejscach wspomina o zegarze s?onecznym kr鏊a Judy Achaza (VIII wiek przed Chrystusem).
liczba wizyt: 7766 | ocena: 5,00 (g這s闚: 1) | komentarze: brak
Sara Schechner ››› Materialna kultura astronomii w ?yciu codziennym

Zegary s?oneczne, nauka i przemiany spo?eczne (cz. 3)

28 grudnia 2011, godz. 14:59
 
Ryc. 22. Kompendium astronomiczne, V.C., (Londyn), 1557. Planetarium Adlera i Muzeum Astronomii, M-363Zegary s?oneczne i kultura konsumencka
Potrzeba zarz?dzania wydarzeniami w ?yciu spowodowa?a ogromny wzrost produkcji zegar闚 s?onecznych, ich znaczenia dla wszystkich warstw spo?ecznych, a tak?e ich precyzji. [56] Wczesnym tw鏎com potrzeba s?onecznych czasomierzy wydawa?a si? tak dalece oczywista, ?e nie wymaga?a ?adnych dodatkowych komentarzy. Philippe de la Hire napisa? w 1698 roku:
liczba wizyt: 5610 | ocena: 5,00 (g這s闚: 2) | komentarze: 2
Darek Oczki ››› Nasz projekt wydawniczy

Gnomonic Library – reprinty starych ksi?g o gnomonice

5 grudnia 2011, godz. 23:24
 
Gnomonic Library to seria reprint闚 dawnych ksi?g o gnomonicePoczynaj?c od doby Renesansu poprzez wszystkie kolejne wieki, europejscy uczeni pisali opas?e tomy traktuj?ce o sztuce tworzenia zegar闚 s?onecznych. W swych badaniach odkrywali nowe zasady rz?dz?ce gnomonik?, rozwijali te ju? znane, podsumowywali dotychczasow? wiedz?, a tak?e szukali rozwi?za? napotykanych zwykle problem闚. Ci wygodniejsi po prostu t?umaczyli istniej?ce dzie?a na rodzime j?zyki, i tym samym dawali dost?p do wiedzy wszystkim rzemie?lnikom i pasjonatom tematu.
liczba wizyt: 4310 | ocena: 4,40 (g這s闚: 5) | komentarze: 2
Sara Schechner ››› Materialna kultura astronomii w ?yciu codziennym

Zegary s?oneczne, nauka i przemiany spo?eczne (cz. 2)

4 listopada 2011, godz. 07:45
 
Ryc. 12. Julia?skie i gregoria?skie tablice z epaktami na dyptychu z ko?ci s?oniowej, Joseph Ducher, ok. 1642  r. Kolekcja Historycznych Instrument闚 Naukowych, Uniwersytet Harvarda, 7899.Wielkanoc
Poza wyznaczaniem p鏎 na modlitwy, Ko?cio?owi zale?a?o jeszcze na okre?leniu dat corocznych obchod闚 ?wi?t Wielkiej Nocy oraz cyklu zwi?zanych z tym ruchomych dni postnych. W 325 roku n.e. pierwszy sob鏎 nicejski na obchody Wielkanocy ustanowi? pierwsz? sobot? wypadaj?c? w lub po przesileniu wiosennym (r闚nonocy). W konsekwencji wszystkie nast?puj?ce potem ruchome ?wi?ta zosta?y powi?zane ze skomplikowanym cyklem zar闚no ksi??ycowym, jak i s?onecznym. Pomocy szukano w metodach okre?lania czasu, na kt鏎e sk?ada?y si?: ?redniowieczny computus (proces obliczania dnia Wielkanocy – przyp. t?um.), system "z?otych liczb" ??cz?cych lata kalendarzowe z 19-letnim cyklem ksi??ycowym i 28-letnim cyklem s?onecznym, litery tygodniowe (A, B, C, D, E, F, i G dla kolejnych dni tygodnia – przyp. t?um.) wraz z wiecznym kalendarzem, kt鏎e pozwala?y przewidzie? kt鏎y dzie? wypada w niedziel? oraz epakty, czyli liczby wyznaczaj?ce faz? Ksi??yca dla pierwszego dnia roku kalendarzowego.
liczba wizyt: 14331 | ocena: 5,00 (g這s闚: 5) | komentarze: 3
Sara Schechner ››› Materialna kultura astronomii w ?yciu codziennym

Zegary s?oneczne, nauka i przemiany spo?eczne (cz. 1)

15 lipca 2011, godz. 01:26
Aktualizacja: 15 lipca 2011, godz. 11:07
Ryc. 1. M??czyzna z astronomicznym kompendium z wbudowanym zegarem r闚nikowym. Autor: Urs Graf (1485-1528). 猈fentliche Kunstsammlung Basel, Kupferstichkabinett, 1978.91.Zegary s?oneczne nale?? do pierwszych instrument闚 astronomicznych, a najstarsze z tych, kt鏎e dotrwa?y do naszych czas闚, powsta?y 1500 lat p.n.e. ?ledz?c d?ugo?? oraz k?ty padaj?cych cieni, a tak?e wykorzystuj?c matematyczn? projekcj? sfery niebieskiej, pierwsze zegary pokazywa?y up?yw czasu, zmieniaj?ce si? pory roku i pozorny ruch S?o?ca po niebie. Odzwierciedla?y one tym samym ?wiadomo?? up?ywu czasu. Stanowi?y te? one narz?dzie pomagaj?ce dostosowa? ?ycie do biegn?cych godzin. Ju? od wiek闚 hellenistycznych zegar闚 s?onecznych u?ywano do koordynacji dzia?a? takich jak posi?ki, modlitwy i interesy. Kiedy w ko?cowym okresie ?redniowiecza zacz??o powstawa? spo?ecze?stwo komercyjne, zwi?kszy?o si? poczucie presji czasu, kt鏎e spowodowa?o wzrost produkcji zegar闚 s?onecznych i ich p?niejszy rozw鎩. Osobiste czasomierze pomaga?y ludziom pracy trzyma? si? za?o?onego wcze?niej planu. Pierwszym za?o?eniem niniejszej pracy jest pokazanie, jak kultura materialna odzwierciedla?a zmiany w do?wiadczaniu przez cz?owieka zjawisk takich jak ?wiadomo?? up?ywu czasu, dostosowanie si? do czasu i poczucie presji czasu.
liczba wizyt: 7799 | ocena: 4,75 (g這s闚: 4) | komentarze: 2
Christopher Daniel ››› Meridies Media – esej historyczny

Chcemy odtworzy? zegar s?oneczny Przypkowskiego w Greenwich

1 grudnia 2010, godz. 14:27
 
Meridies Media - zegar po?udnikowy Przypkowskiego w Greenwich po poprawce15-go listopada 1967 roku dr Tadeusz Przypkowski (1905-1977), dyrektor Muzeum im. Przypkowskich w J?drzejowie, z?o?y? sw鎩 podpis pod w?a?nie uko?czonym rysunkiem. Przedstawia? on projekt Meridies Media, czyli znacznika po?udnia – zegara s?onecznego pokazuj?cego po?udnie s?oneczne – kt鏎y mia? zawisn?? na dawnym Obserwatorium Kr鏊ewskim w Greenwich (dalej: Obserwatorium) [1]. Nieco wcze?niej dr Przypkowski otrzyma? zlecenie od Narodowego Muzeum Morskiego w Greenwich (dalej: Muzeum) na wykonanie projekt闚 serii zegar闚 s?onecznych, kt鏎e ozdobi? mia?y ?ciany jednego z budynk闚 Obserwatorium. Po przeniesieniu siedziby Obserwatorium do zamku Herstmonceux w Sussex, kompleks zabudowa? w??czono do Muzeum.
liczba wizyt: 5714 | ocena: 4,50 (g這s闚: 2) | komentarze: 6
Christopher Daniel ››› Zasady gnomoniki w kawa?kach

Zegary s?oneczne Tadeusza Przypkowskiego w Greenwich (cz. 3)

1 pa寮ziernika 2010, godz. 10:48
 
Archiwalne zdj?cie zegara w GreenwichPod koniec lat 60. ubieg?ego stulecia w Kr鏊ewskim Obserwatorium w Greenwich zrodzi? si? pomys? na budow? serii zegar闚 s?onecznych, kt鏎e mia?y ilustrowa? rozmaite rodzaje linii godzinowych wyst?puj?ce na na?ciennych s?onecznikach Anglii. W?adze zwr鏂i?y si? do dr Tadeusza Przypkowskiego z pro?b? o wykonanie stosownych wylicze? i projekt闚, na podstawie kt鏎ych zegary p?niej wykonano. Przypkowski uchodzi? za ?wiatowego formatu autorytet w temacie gnomoniki i naturalnym by?o, ?eby to w?a?nie jemu owo zadanie zleci?. Trudno dzi? doj?? fakt闚 b?d?cych przyczyn? wykonania zegar闚 z drewna, zamiast – jak zaplanowa? Przypkowski – z marmuru. Wiadomo jednak, ?e po kilku latach drewno uleg?o wp?ywom cz?stej w Anglii deszczowej pogody i ostatecznie wszystkie zosta?y zdj?te, by nigdy ju? nie wr鏂i? na swoje pierwotne miejsca. Przedstawiamy trzeci? i ostatni? cz??? tej niezwyk?ej kolekcji.
liczba wizyt: 4125 | ocena: 4,00 (g這s闚: 2) | komentarze: brak
Christopher Daniel ››› Zasady gnomoniki w kawa?kach

Zegary s?oneczne Tadeusza Przypkowskiego w Greenwich (cz. 2)

20 lipca 2010, godz. 13:37
 
Tadeusz Przypkowski - autor serii zegar闚 s?onecznych w GreenwichPod koniec lat 60. ubieg?ego stulecia w Kr鏊ewskim Obserwatorium w Greenwich zrodzi? si? pomys? na budow? serii zegar闚 s?onecznych, kt鏎e mia?y ilustrowa? rozmaite rodzaje linii godzinowych wyst?puj?ce na na?ciennych s?onecznikach Anglii. W?adze zwr鏂i?y si? do dr Tadeusza Przypkowskiego z pro?b? o wykonanie stosownych wylicze? i projekt闚, na podstawie kt鏎ych p?niej zegary wykonano. Przypkowski uchodzi? za ?wiatowego formatu autorytet w temacie gnomoniki i naturalnym by?o, ?eby to w?a?nie jemu owo zadanie zleci?. Trudno dzi? doj?? fakt闚 b?d?cych przyczyn? wykonania zegar闚 z drewna, zamiast – jak zaplanowa? Przypkowski – z marmuru. Wiadomo jednak, ?e po kilku latach drewno uleg?o wp?ywom cz?sto w Anglii mokrej pogody i ostatecznie wszystkie opr鏂z jednego zosta?y zdj?te by nigdy ju? nie wr鏂i? na swoje pierwotne miejsca. Przedstawiamy kolejn? parti? historycznych s?onecznik闚 Greenwich, kt鏎e w tym istotnym dla dzisiejszego uk?adu ?wiata miejscu zostawi?y nasz polski akcent.
liczba wizyt: 6491 | ocena: 4,00 (g這s闚: 2) | komentarze: brak